Category: studime biblike

Psalmi 8 – Madhështia e Perëndisë dhe Dinjiteti i Njeriut

Psalmi që kemi përpara për studim është një psalm i veçantë për shumë arsye. Së pari, psalmi 8 është një psalm lavdërimi, dhe është i pari i këtij lloji në renditjen e psalmeve siç i kemi sot. Edhe pse në mënyrë direkte është një deklaratë e madhështisë ë Perëndisë mbi krijesën, aferat e njeriut dhe madje edhe historinë e shpëtimit, psalmi në mënyrë indirekte është gjithashtu një thirrje për adhurim. Së dyti, ky psalm është një psalm Kristologjik, pasi kjo është mënyra se si Krishti dhe autori i librit të Hebrenjve nën Frymën e Shenjtë e kanë interpretuar atë. Së treti, Psalmi 8 eksploron temën e shkëlqimit madhështor të Zotit dhe parëndësinë tonë përmes krahasimit me madhështinë e Perëndisë dhe përmasën e Krijimit. Së katërti, psalmi eksploron temën e dinjitetit të njeriut: Zoti na ka krijuar në shëmbëlltyrën e Tij dhe na kurorëzoi me mirësi dhe lavdi. Ai na ka caktuar rolin e sundimit mbi krijimin e Tij. Rrjedhimisht, i gjithë ky shtjellim faktual dhe meditim teologjik duhet të na udhëheqin në adhurim, pasi psalmi fillon dhe mbaron (Psalmi 8: 1, 9), me deklaratën adhuruese, “9 O Zot, Zoti ynë, sa i mrekullueshëm është emri yt në të gjithë dheun!

Derek Kidner komenton kështu[1]:

 Ky psalm është një shembull i patejkalueshëm se si duhet të jetë një himn, duke festuar ashtu siç bën lavdinë dhe hirin e Zotit, duke shtjelluar se kush Ai është dhe çfarë Ai ka bërë, dhe duke na lidhur ne dhe botën tonë me Të; të gjitha me një ekonomi mjeshtërore të fjalëve dhe me një frymë gëzimi dhe frike të përzier….

Gama e mendimit na merr jo vetëm “lart qiejve” (v.1) dhe përsëri në fillim (v.3, 6-8) por, siç vë në dukje Testamenti i Ri, deri në fund.

Për këtë arsye, e kam titulluar këtë mesazh, “Madhështia e Perëndisë dhe Dinjiteti i Njeriut”. Dinjiteti i njeriut ekziston dhe mund të shihet vetëm në kontekstin e ekzistencës s Perëndisë, të qëllimit të tij për krijimin e njeriut, dhe të veprës që Perëndia bën më vonë përmes Krishtit për njerëzimin.

Vini re që psalmi 8 hapet dhe mbyllet me Perëndinë dhe lavdinë e madhështinë e Tij. Në mes të psalmit flitet për ekzistencën, rolin dhe dinjitetin e njeriut. Kjo ka rëndësi teologjke. Ne mund të flasim për ekzistencën, rolin dhe vlerën e vërtetë të njeriut vetëm në kontekstin e Perëndisë dhe qëllimeve të Tij për krijesën përfshi njeriun. Vetëm brenda kllapave apo kontekstit të Perëndisë e qëllimeve të tij ka krijim, kuptim, shpëtim e shenjtërim personi dhe vepra e njeriut. Nëse Perëndia nuk ekziston, ekzistenca e njeriut nuk ka as kuptim, a dinjitet, e as shpëtim.

Rëndësia e jetës sonë mund të matet vetëm në dritën e marrëdhënies sonë me Perëndinë përmes Jezu Krishtit. Ndërsa kërkojmë të jetojmë në dritën e qëllimit të Zotit për jetën tonë, ne do të dimë se ku jemi në planin e Tij dhe jeta jonë do të marrë rëndësinë që kishte në qëllimin e Perëndisë.

Sa i mrekullueshëm është emri yt mbi gjithë rruzullin, o Zot, Zoti ynë, që vure madhështinë tënde mbi qiejtë! 2 Nga goja e të vegjëlve dhe foshnjave në gji ke vendosur lëvdimin për shkak të armiqve të tu, për t’i mbyllur gojën armikut dhe hakmarrësit. 3 Kur mendoj qiejtë e tu, që janë vepër e gishtërinjve të tu, hënën dhe yjet që ti ke vendosur, 4 çfarë është njeriu, që ta mbash mend, dhe biri i njeriut, që ta vizitosh? 5 Megjithatë ti e bëre pak më të ulët se Perëndia, dhe e kurorëzove me lavdi dhe me nder. 6 E bëre të mbretërojë mbi veprat e duarve të tua dhe vure çdo gjë nën këmbët e tij! 7 Dhentë dhe bagëtitë e tjera, madje bishat e egra, 8 zogjtë e qiellit dhe peshqit e detit, tërë ato që kalojnë nëpër shtigjet e detit. 9 O Zot, Zoti ynë, sa i mrekullueshëm është emri yt në të gjithë dheun!

Titulli i psalmit në Hebraisht është “Kryemuzikantit në Gitith, një Psalm i Davidit”[2] Ne nuk e dimë kur Davidi e shkroi këtë psalm. Natyrisht, ajo buronte edhe meditimi i tij ndërsa vështronte lart në qiellin e natës dhe mrekullohej me pafundësinë e tij në krahasim me trupin e tij të vogël në këtë planet të madh që ne e quajmë planeti tokë. Ne nuk e dimë me siguri se çfarë do të thotë termi “Gitith” në titull. Por studiuesit e dinë se i referohet qytetit Gath të Filistinës, që do të thotë vreshtë. Kështu, ky psalm mund të jetë shkruar në kontekstin e korrjeve apo të grumbullimit të rrushit gjatë së cilës fermerët flinin jashtë nën qielline e zbuluar (siç është festa e Tabernakujve); mund të jetë shkruar në kohën e udhëtimit të Arkës së Besëlidhjes nga shtëpia e Obed-Edomit nga Gathi në Jeruzalem (2 Sam. 6:11); ose është një poezi e shkruar që të përkojë me një melodi apo instrument me këtë emër. Dy psalme të tjera (81, 84) gjithashtu e kanë termin në titujt e tyre. Në Psalmin 8, Davidi na nxit që të…

Adhurojmë Jehovën sepse emri i Tij është madhështor në të gjithë tokën dhe sepse Ai na ka kurorëzuar me mirësi me lavdi dhe madhështi.

 

I. Madhështia e Perëndisë

A. Zoti e ka shpalosur madhështinë e Tij në të gjithë tokën dhe në shkëlqimin e qiejve (8:1).

Të përpiqesh të komentosh vargun 1 është një lloj si të komentosh madhështinë e oqeanit. Fjalët më të bukura nuk mund ta përmbushin këtë mision. Thjesht duhet që të shkosh në breg dhe të përjetosh stuhinë në det për të kuptuar diçka nga madhështia e tij. Davidi fillon me thirrjen, “Sa i mrekullueshëm është emri yt mbi gjithë rruzullin, o Zot, Zoti ynë”. Në Hebraisht, fraza “o Zot, Zoti ynë” është në fillim të fjalisë dhe kjo është e rëndësishme. Gjithçka fillon me Perëndinë. Asgjë nuk mund të ekzistojë nëse Perëndia nuk ekziston. Bibla nuk përpiqet që të provojë ekzistencën e Perëndisë, ajo thjesht fillon me Perëndinë. Kështu, historia e krijimit dhe e njerëzimit fillon me fjalët “Në fillim Perëndia…” (Zan. 1:1).

Në Shqip, përkthimi thotë “o Zot, Zoti ynë”, por në origjinal është Jehova Adonai.[3] Jehova është emri personal besëlidhës i Zotit. Ajo buron nga folja hebraike, “të jesh”. Perëndia ia zbuloi së pari Moisiut në ferrishtin që digjej kur tha (Eksodi 3:14), “Unë jam ai që jam.” Pra, Emri flet apo shpalos vet-qenien e përjetshme të Perëndisë. Ai është qenia e vetme e pakrijuar në univers! “Zoti” i dytë është hebraishtja “Adonai, që do të thotë Sovran. Ne mund të parafrazojmë thirrjen e Davidit kshtu, “O Perëndi i besëlidhjes së përjetshme, Perëndia ynë Sovran!” Megjithëse Zoti është i përjetshëm dhe krejtësisht i ndarë e mbi nga krijesën e Tij, Ai është zbret në nivelin dhe situatën tonë për të hyrë në një marrëdhënie besëlidhjeje të përjetshme me popullin e Tij, për t’u kujdesur për të me sovranitetin e Tij.

Fjala “i mrekullueshëm” duhet përkthyer “madhështor”, dhe është një term që nënkupton mbretërinë, një koncept të cilin ne si shqiptarë nuk e vlerësojmë siç duhet. Që një njeri i zakonshëm të vijë në praninë e një mbreti të ulur mbi fronin e tij është një moment i frikshëm dhe impresionues. Kur Izraeli festoi çlirimin e fuqishëm të Zotit në eksod, ata kënduan (Eksodi 15:11), Kush barazohet me ty midis perëndive, o Zot? Kush barazohet me ty, i mrekullueshëm në shenjtëri, i madhërishëm në lëvdata, o çudibërës?

Davidi thotë më tej se është emri i Zotit që është madhështor. Kur Bibla flet për Emrin e Perëndisë, ajo i referohet tërë bashkësisë së përsosmërisë së cilësive të Tij dhe fuqisë së veprave të Tij. Me fjalë të tjera, emri i Zotit i referohet se kush Ai është dhe se çfarë Ai ka bërë, siç na është zbuluar në Fjalën e Tij. David thotë gjithashtu se madhështia e emrit të Zotit shihet në të gjithë tokën dhe mbi qiejt. Kjo është e ngjashme me atë që Pali deklaron kur flet për racën njerëzore dhe për shtypjen që i bën së vërtetës në padrejtësi (Rom. 1:18). Ai thotë, “Sepse cilësitë e tij të padukshme, fuqia e tij e përjetshme dhe hyjnia e tij, duke qenë të dukshme nëpërmjet veprave të tij që nga krijimi i botës, shihen qartë, me qëllim që ata të jenë të pashfajësueshëm” (Rom. 1:20).

Kur e konsiderojmë madhështinë e Zotit siç shihet në të gjithë tokën, unë mund të citoja shembuj të mjaftueshëm për t’ju mbajtur gjithë muajin. Vetëm në trupin e njeriut ekzistojnë prova të mjaftueshme për Krijuesin për të bindur këdo që është i gatshëm të mendojë rreth tij, dhe se ne nuk jemi produkt i shansit të rastësishëm gjatë një periudhe të gjatë kohore siç thotë evolucioni. Dhe ky është vetëm trupi i njeriut. Kur konsiderojmë ekuilibrin kompleks të botës natyrore, është thjesht absurde të mendosh që gjithçka erdhi nga rastësia + kohë pa Krijuesin!

B. Zoti ka shfaqur madhështinë dhe fuqinë e Tij në foshnje në dukje të dobëta, përmes të cilëve Ai triumfon mbi armiqtë e Tij (8: 2).

Davidi e di se përkundër të gjitha provave të lavdisë së Zotit në krijimin e Tij, ka akoma kundërshtarë që janë në fakt armiq dhe urryes të Perëndisë. Ata kanë një paragjykim apriori ndaj Zotit sepse duan ata vetë të jenë zotër të jetës së tyre. Ata e fillojnë logjikën e tyre duke supozuar apriori materializmin apo mos-ekzistencën e Perëndisë dhe kështu ata nuk kanë vend për Zotin në ekuacionet e tyre.

Si sillet Zoti me armiq të tillë? Davidi thotë se është “Nga goja e të vegjëlve dhe foshnjave në gji ke vendosur lëvdimin për shkak të armiqve të tu, për t’i mbyllur gojën armikut dhe hakmarrësit” (8: 2). Çfarë po thotë Davidi? Xhon Kalvin kishte të drejtë kur shkroi mbi këtë varg se procesi i ngjizjes dhe lindjes së një foshnje shfaq shkëlqimin e Zotit aq qartë sa që edhe një foshnjë rrëzon përtokë tërbimin e armiqve të Perëndisë[4]. Kalvin nuk dinte asgjë në lidhje me proceset komplekse biologjike dhe kimike që ndodhin tek nëna dhe fëmija gjatë lindjes. Ai thjesht po vëzhgonte çudinë e një fëmije të porsalindur. Si mund të shikoni një bebe ende në gji dhe të thuash se ndodhi rastësisht, pa ndërhyrjen e Krijuesit?

Ky psalm, madje ky varg u citua nga Jehova i trupëzuar, nga vetë Zoti Jezus ditën që ne e njohim si e Diela e Palmave. Të Dielën e Palmës, ndërsa Jezusi hyri mbi gomari në Jeruzalem, dhe më pas shëroi të verbrit dhe të çalët në tempull, fëmijët e vegjël i panë këto gjëra dhe thirrën, “Hosana të Birit të Davidit” (Mat. 21:15). Armiqtë e Jezuit, krerët e priftërinjve dhe skribët u indinjuan nga ato që thoshin fëmijët dhe i kërkuan Jezusit që të mos e lejonte një gjë të tillë. Jezusi u përgjigj duke cituar këtë varg (21:16), «Po! A nuk keni lexuar kurrë: “Nga goja e të vegjëlve dhe e foshnjave në gji ti ke përgatitur lavdi”?». James Boice shpjegon:

Nëse këta drejtues religjiozë ishin tashmë të indinjuar, ata me siguri duhet të jenë bërë katatonikë. Sepse duke identifikuar lavdërimet e fëmijëve të Jeruzalemit me Psalmin 8, Jezui jo vetëm që i vërtetoi fjalët e tyre, duke i treguar se ishin të duhura. (Ai ishte, me të vërtetë, “biri i Davidit”, Mesia).Por, Ai gjithashtu interpretoi lavdërimet e tyre si lavdërime jo për një njeri të thjeshtë, që do të ishte thjesht një “bir i Davidit”, por i Perëndisë, pasi psalmi thotë që Perëndia ka caktuar lavdërime për veten e tij nga buzët e fëmijëve.[5]

Pra Krishti tha se Ai ishte vërtetë Jehova Adonai, dhe se i meritonte dhe i urdhëronte këto lavdërime nga buzët e fëmijëve. Kështu Zoti i kapërcen armiqtë e Tij me anë të mrekullisë së fëmijëve të vegjël dhe lavdërimeve që ata këndojnë në besimin e tyre të thjeshtë.

Pra, pika e parë dhe kryesore e Davidit është që ne duhet të adhurojmë Zotin sepse emri i Tij është madhështor në të gjithë tokën.

II. Dinjiteti i Njeriut

A. Krahasuar me pafundësinë e universit të krijuar të Zotit, ne janë të vegjël dhe të parëndësishëm (8: 3-4).

Davidi shikoi gjerësinë e qiellit të natës dhe pa hënën dhe yjet, veprat e gishtërinjve të Perëndisë. Ai i ka vendosur disi të gjitha ato në vendet e tyre të caktuara dhe orbitat. Atëherë Davidi mendon se sa i vogël njeriu është dhe mrekullohet (8:3-4), “Kur mendoj qiejtë e tu, që janë vepër e gishtërinjve të tu, hënën dhe yjet që ti ke vendosur, 4 çfarë është njeriu, që ta mbash mend, dhe biri i njeriut, që ta vizitosh?” Fjala hebraike e përdorur për “njeri” thekson njeriun në ekzistencën e tij të dobët njerëzore (shih Psa. 9:20; 90:3; 103:15). Rreshti i dytë që i referohej atij si “biri i njeriut” mund të nënkuptojë gjendjen tonë të rënë, pasi të gjithë djemtë e Adamit kanë lindur sipas ngjashmërisë dhe figurës së tij, në mëkat (Zanafilla 5:3). Në krahasim me gjerësinë e universit, cili është njeriu që Zoti mendon për ne, aq më pak se Ai kujdeset për ne, aq më pak që ne nuk e meritojmë që Ai të kujdeset për ne për shkak të mëkatit tonë.

B. Megjithatë, pavarësisht nga parëndësia jonë, Zoti na ka kurorëzuar me lavdi dhe madhështi dhe na ka caktuar të sundojmë mbi krijimin e Tij (8:5-8).

Davidi thotë, “5Megjithatë ti e bëre pak më të ulët se Perëndia, dhe e kurorëzove me lavdi dhe me nder. 6 E bëre të mbretërojë mbi veprat e duarve të tua dhe vure çdo gjë nën këmbët e tij! 7 Dhentë dhe bagëtitë e tjera, madje bishat e egra, 8 zogjtë e qiellit dhe peshqit e detit, tërë ato që kalojnë nëpër shtigjet e detit.” Davidi po i referohet Zanafillës 1:26, ku Zoti krijoi njeriun sipas shëmbëlltyrës dhe ngjashmërisë së Tij. Në të njëjtin kontekst, Perëndia i caktoi njeriut detyrën e qeverisjes mbi pjesën tjetër të krijimit, ashtu siç tregon këtu Davidi. Davidi mund të kishte thënë se ne jemi bërë vetëm pak më të lartë se kafshët e tjera, por përkundrazi, ai thotë se ne u bëmë pak më të ulët se Zoti për të pasqyruar çudinë që jemi krijuar në shëmbëlltyrën e Tij.

Kuptohet, që ky dinjitet i pastër i racës njerëzore ishte i tillë para rënies. Njeriu sot, edhe pse ka ende thërrmija të shëmbëlltyrës së Perëndisë në qenien e tij, është e qartë se nuk sillet me dinjitetin me të cilin Perëndia e ka krijuar. Shpesh herë, njeriu sillet si kanibal, e madje më keq se sa nga shtazët e pyllit. Edhe ujqërit kujdesen për njëri-tjetrin, ndërsa dy shekujt e fundit të historisë së njerëzimit numërojnë kaq shumë gjenocid, se që njerëzimi e meriton që të konsiderohet më e ulët se bishat. E megjithatë, askund nuk pohohet guximshëm dinjiteti i njeriut sesa në këtë pasazh.

Por, diçka interesante ndodh me këtë varg në Dhiatën e Re. Kur Davidi shkroi “të ulët se Perëndia” ai përdori fjalën Elohim, që ne e përkthejmë Perëndia. Në disa raste të rralla, fjala elohim përdoret edhe për engjëjt. Kur disa përkthyes Judenj e përkthyen Dhiatën e Vjetër në Greqishten e Vjetër që njihet me emrin LXX, ata e përkthyen fjalën elohim me kuptimin më të radhë të saj. Kështu vargu thotë “Megjithatë ti e bëre pak më të ulët se engjëjt”. Autori i Letrës drejtuar Hebrenjve, e merr këtë varg nga përkthimi LXX dhe e përdor ashtu për t’iu referuar Krishtit: “Ti e bëre për pak kohë më të vogël nga engjëjt, ti e kurorëzove me lavdi dhe me nder dhe e vure përmbi veprat e duarve të tua” (2:7). Gjë që më sjell në pikën e fundit, që është:

C. Psalmi 8 përmbushet përfundimisht në Jezu Krishtin, i cili rikthen atë që humbi Adami.

Njerëzimi, që nga rënia ka arritur disa bëma të jashtëzakonshme për të fituar sundimin mbi krijimin. Mendoni për të gjitha mrekullitë e shkencës moderne, përfshirë përparimet në shkencën mjekësore. E megjithatë, të gjitha këto arritje janë njollosur nga mëkati. Njeriu krenar mburret me to dhe nuk e pranon që aftësia për të zbuluar fakte shkencore i është dhënë atij nga Zoti. Ashtu si ndërtuesit e Kullës së Babelit, njeriu krenar modern përdor përparimet e tij shkencore për të shpallur pavarësinë e tij nga Zoti, e madje beson se me disa përparime të tjera, ne mund të kurojmë të gjitha sëmundjet tona dhe të jetojmë përgjithmonë! Njerëzimi shpreson që një ditë mjekësia do tu japë pavdekësinë.

Por shkenca nuk mund të na pajtojë me Perëndinë dhe as të na bëjë të përjetshëm. Atëherë, çfarë bëri Perëndia? Ai dërgoi Birin e Tij, Birin e Njeriut, për të siguruar flijimin për mëkatet tona dhe për të përmbushur Psalmin 8 në një mënyrë që ne nuk mundemi. Hebrenjve 2 citon Psalmin 8:4-6 dhe më pas e zbaton atë tek Jezusi (Heb. 2:9): “por atë, që u bë për pak kohë më i vogël se engjëjt, Jezusin, e shikojmë të kurorëzuar me lavdi dhe nder, për shkak të vuajtjes së vdekjes, që me anë të hirit të Perëndisë për të gjithë njerëzit, të shijonte vdekjen.” E thënë ndryshe, njeriu si një krijesë pasqyron lavdinë e Perëndisë. Por Biri i njeriut, në të cilin gjendet modeli origjinal i të qenit njeriu i përsosur, e reflekton e shfaq këtë lavdi në një mënyrë e masë shumë më të përsosur.

Kështu që Davidi na thotë të adhurojmë Perëndinë sepse megjithëse jemi të vegjël dhe të parëndësishëm, Ai ka menduar me mirësi për ne dhe kujdeset për ne. Megjithëse e dëmtuam imazhin e Zotit përmes mëkatit, Perëndia e ka rikthyer atë në Jezu Krishtin. Tek Ai, ne përsëri jemi kurorëzuar me lavdi dhe madhështi. Dhe kështu, Davidi kthehet në origjinë, dhe e mbyll psalmin duke deklaruar përsëri madhështinë e lavdishme të Perëndisë duke thënë: “O Zot, Zoti ynë, sa i mrekullueshëm është emri yt në të gjithë dheun!

Përfundim

Si mund ta zbatojmë këtë psalm?

  • Së pari, ne duhet të përkulemi në frikë para Krijuesit tonë madhështor! Ky psalm duhet të na përulë dhe të na bëjë të çuditemi me Perëndinë hiri dhe dashuria për t’u kujdesur për ne duke dërguar Birin e Tij si Shpëtimtarin tonë.
  • Së dyti, Ne duhet ta trajtojmë secilin person me dinjitet dhe respekt si qenie të krijuara në imazhin e Perëndisë. Ne nuk mund të adhurojmë dhe lavdëromë madhështinë e Zotit ndërsa trajtojmë krijimin e Tij suprem me përbuzje. Racizmi, për shembull, nuk ka bazë në Krishterimin biblik.
  • Së treti, Kisha ungjillore në Shqipëri duhet të sensibilizohet kundër tmerreve të abortit, i cili trajton krijimin e mrekullueshëm të Zotit si plehra. Nga pikëpamja e konceptimit, i vetmi ndryshim midis bebes në barkun e nënës dhe ne sot është koha dhe ushqimi. Të vrasësh një fëmijë është të vrasësh një mrekulli dhe adhurues të Perëndisë.
  • Së katërti, ne duhet të qëndrojmë fort kundër absurditetit të evolucionit, i cili mohon se jemi krijuar në imazhin e Perëndisë. Evolucioni është thjesht një mënyrë për njerëzit mëkatarë të përpiqen të shmangin Krijuesin e tyre. Evolucioni është një nga mashtrimet më të mëdha shkencore që armiku i shpirtrave tanë i ka rrasur ndonjëherë racës njerëzore!
  • Së pesti, le ti t’i rrisim fëmijët tanë të duan, frikësohen dhe t’i shërbejnë Perëndisë si mënyra e vetme për të jetuar jetën me dinjitet. Kur ne jemi të lidhur me të drejtë me Perëndinë përmes Jezu Krishtit, jeta jonë merr një rëndësi të përjetshme.
  • Së gjashti, ne duhet të jemi administratorë të mirë të krijimit të Zotit. Ndërsa njeriu modern adhuron krijimin dhe jo Krijuesin, nuk duhet të lëmë pas dore faktin që ne jemi administratorët e krijimit të Zotit. Ne duhet të kundërshtojmë lakminë që shpesh shkatërron krijimin pa marrë parasysh bukurinë dhe ruajtjen e saj.
  • Së shtati, ne duhet të kënaqemi me çfarëdo pune që Zoti na jep për të bërë, duke e bërë atë me zemër si për Të. Siç theksonin Puritanët, çdo profesion i ligjshëm është një thirrje e dhënë nga Perëndia. Pavarësisht se çfarë bëni për të fituar jetesën, ju duhet ta bëni atë për Zotin (Kol. 3:22-24).
  • Së teti, ne duhet ta shijojmë Zotin përmes krijimit të Tij. Harrojeni qendrën tregtare ose filmat. Dilni në natyrë dhe kënaquni me Perëndinë përmes mrekullive që ai ka bërë!

 

Shënimet:

[1] Derek Kidner, Psalms 1-72: An Introduction and Commentary on Books I and II of the Psalms, The Tyndale Old Testament commentaries (London: Inter-Varsity Press, 1973), 65–66.

[2] `dwI)d”l. rAmðz>mi tyTiªGIh;-l[;( x;Ceîn:m.l

[3] WnynE©doa] hw”Ühy>

[4] Jean Calvin et al., Calvin’s Commentaries., vol. 5 (Grand Rapids, Mich.: Baker Books, 2009), 98.

[5] James Montgomery Boice, Psalms: An Expositional Commentary, vol. 1 (Baker Book House, 1998), 68.

 

Bibliografi

Boice, James Montgomery. Psalms: An Expositional Commentary. Vol. 1. 3 vols. Baker Book House, 1998.

Calvin, Jean, James Anderson, Henry Beveridge, Henry Beveridge, Charles William Bingham, John King, Thomas Myers, et al. Calvin’s Commentaries. Vol. 5. 22 vols. Grand Rapids, Mich.: Baker Books, 2009.

Kidner, Derek. Psalms 1-72: An Introduction and Commentary on Books I and II of the Psalms. The Tyndale Old Testament commentaries. London: Inter-Varsity Press, 1973.

Vlera dhe Roli i Grave në Dhiatën e Vjetër

Zoti Jezus Krisht ka bërë më shumë për ngritjen, statusin, vlerësimin, nderin dhe respektin e gruas, se sa kushdo tjetër në historinë e njerëzimit. Kjo është një deklaratë që mund të habisë shumë njerëz, por që është historikisht absolutisht e vërtetë. Historia është e mbushur me shembuj se si burrat përdorën fuqinë fizike, politike apo ekonomike për të ndrydhur, dominuar, frikësuar, frenuar dhe abuzuar me femrën, fizikisht apo me fjalë, nga ana shpirtërore apo edhe psikologjike. Historia njerëzore nuk ka qenë e mirë ndaj femrës. Por Jezusi e ndryshoi atë.

Kur studiojmë historinë përpara ardhjes së Krishtit, zbulojmë se gratë atëherë, ashtu siç edhe sot në vendet Islamike apo kudo ku idetë islamike sundojnë apo edhe thjesht sa influencojnë disi shoqërinë, femra kishte pak apo aspak liri dhe të drejta, nder e dinjitet. Në fakt të gjitha religjionet fetarë apo sekulare, më përjashtim të Krishterimit Biblik, e kanë parë femrën si inferiore, të ligë, të papastër, të pabarabartë, dhe që duhet mbajtur gojëmbyllur dhe nën sundim. Këtë besonin religjionet e civilizimit Greko-Romak. Këtë besonin fetë e sektet e shumta pagane të Babilonasve, Persëve, e të gjitha kombeve dhe feve të tjera. Këtë beson Islami si një fe e montuar artificialisht nga paketa ideologjike të huazuara nga këto civilizime që e rrethonin në atë kohë. Historia njerëzore nuk ka qenë e mirë ndaj femrës. Por Jezusi e ndryshoi atë. Jezusi e ndryshoi atë ne përputhje me planin sovran dhe të përjetshëm të Perëndisë.

Kjo është e rëndësishme që të studiohet dhe të theksohet, sepse është e mundur që, në përputhje me natyrën reaksionare të njeriut, të kalojmë nga njëri ekstrem në ekstremin tjetër. Pra, të duke lënë nga njëra anë dogmat e vjetra pagane apo Islamike që e shtypnin femrën në një mënyrë, është e mundur të biem në kurthin tjetër, në ekstremin e dogmës moderne të feminizmit shovinist, i cili nën flamurin e lirisë, e shtyp dhe abuzon me femrën duke i vënë mbi supe një barrë e përgjegjësi që ajo nuk ka se përse ta mbajë dhe as nuk është e krijuar apo e thirrur për të. Pra në të dyja rastet, si në shovinizmin e vjetër mashkullor, ashtu edhe në shovinizmin e feminizmit modern ka ndodhur e njëjta gjë: Është braktisur roli i burrit dhe i gruas i caktuar nga vetë Perëndia, duke shkaktuar lëndim dhe konfuzion, mëkat e viktima. Ky konfuzion e mungesë balance ekziston edhe brenda kishës ungjillore sot, duke shkaktuar tensione të panevojshme në gjirin e saj. Zgjidhja është që të kthehemi tek përkufizimi dhe qëllimi Biblik që Perëndia i dha burrit dhe gruas.

Çfarë ne na duhet pra sot, është ekuilibri i përsosur i mësimit biblik mbi identitetin dhe rolin e femrës, i dhënë nga Perëndia që në momentin e Krijimit. Dhe ky është problemi i mëkatit. Rënia e mëkati deformon atë që Perëndia formoi. Dhe ky është bekimi dhe lavdia e ungjillit, se reformon atë që mëkati deformon, në fakt ri-vlerëson e nderon, atë që mëkati shkatërron. Ky do të jetë fokusi i studimit tonë sot.

Dhiata e Vjetër dhe Gruaja

Që në kapitullin e parë të Biblës, tek Zanafilla 1:27, na jepet statusi burrit dhe i gruas si të barabartë me njëri-tjetrin: “Kështu Perëndia krijoi njeriun sipas shëmbëlltyrës së vet, sipas shëmbëlltyrës së Perëndisë e krijoi; Ai i krijoi mashkull e femër.” Së pari vëmë re se që të dy u krijuan në përputhje me imazhin e Perëndisë. Së dyti, se që të dy morrin të njëjtën masë nga imazhi i Perëndisë. Kjo është vlera e vërtetë. Pra Bibla fillon me barazinë gjinore. Si persona, si qenie frymore që qëndrojnë përpara Perëndisë, mashkulli dhe femra qëndrojnë absolutisht të barabartë përpara Perëndisë. Për nga vlera, burri dhe gruaja janë të barabartë përpara Perëndisë, dhe kjo vjen nga Perëndia, është vullneti i Tij, është që nga krijimi, kjo vjen përpara rënies, dhe çdo ide që devijon nga kjo është kundra vullnetit të Perëndisë dhe rebelim ndaj Tij.

Së dyti, përveç kësaj barazie në vlerë, Perëndia i jep burrit dhe gruas funksione dhe përgjegjësi të ndryshme. Dhe ky është çelësi Biblik i zgjidhjes dhe i emancipimit të vërtetë. Ky është gjithashtu momenti kur gjithçka shkon mbrapsht. Bëhet fjalë për gabimin logjik kur ne ngatërrojmë vlerën me funksionin, dhe kur e përcaktojmë vlerën e dikujt apo të diçkaje duke u nisur nga funksioni i saj apo i tij. Për shembull: Në sistemin shkollor, dikush mund të mendojë se mësuesi i fizikës dhe matematikës është më i rëndësishëm se sa mësuesi i letërsisë apo i historisë. Por mësuesit kanë të njëjtën vlerë të barabartë me njëri-tjetrin. Ndryshimi ndërmjet tyre është në lëndën që japin e në funksionin që kanë, dhe që nuk prek e as nuk e ndryshon vlerën e dinjitetin e mësuesit. Mësuesi i edukimit fizik nuk ka më pak vlerë e dinjitet sesa mësuesi i fizikës. Vetëm funksioni i tyre është i ndryshëm. Vlera është e barabartë.

Pikërisht këtë marrëdhënie biblike ndërmjet vlerës dhe funksionit duhet të përqafojmë dhe ruajmë, dhe madje përdorim për të ndërtuar një bashkësi lokale të shëndetshme, dhe një civilizim të ri biblik. Nuk është funksioni ai që i jep vlerë njeriut, por se kush ai apo ajo është në sy të Perëndisë. Aty është dinjitei dhe vlera e vërtetë e mashkullit dhe femrës.

Pasi kemi përqafuar këtë përkufizim të vlerës së burrit dhe gruas, ne jemi të lirë, që pa frike të përqafojmë mësimin biblik. E vërteta të çliron thotë Krishti. Cili është mësimi Biblik?

Perëndia i dha Adamit dhe Evës të njëjtën vlerë por funksione të ndryshme. Në fillim Ai krijoi Adamin dhe pastaj Evën. Adami dhe Eva ishin të barabartë për nga vlera e dinjiteti por të ndryshëm për nga detyrat praktike që duhej të përmbushnin. Eva u krijua që të ishte ndihmësja e Adamit, dhe që ta ndiqte atë, për të përmbushur atë thirrja që Perëndia i pat dhënë Adamit, dhe të cilën thirrje Adami nuk mund ta përmbushte dot i vetëm. Edhe në këtë fakt ka një vlerë të madhe që Perëndia i jep femrës. Burri nuk mund ta përmbushë thirrjen që ka nga Perëndia pa ndihmesën e gruas.

Bibla thotë, “Pastaj Zoti Perëndi tha: «Nuk është mirë që njeriu të jetë vetëm; unë do t’i bëj një ndihmë që i përshtatet».” (Zan. 2:18). Kështu Perëndia krijoi gruan nga brinja e burrit dhe i dha jetë, dhe që të dy ishin absolutisht të përsosur, me dinjitet, pa mëkat, as e papastër, as inferiore, as e pabarabartë.

Por le të vëmë re termin biblik “një ndihmë që i përshtatet”. Feminizmi shovinist e urren konceptin se gruaja u krijua që të ishte ndihmësja e burrit, sepse siç thashë, niset nga gabimi logjik që përmendëm më lart, që “funksioni prodhon vlerën”. Kështu akuzon Biblën dhe në fakt Perëndinë se e ka krijuar gruan jo me të njëjtën vlerë me burrin sepse e ka krijuar që të jetë ndihmësja e tij. Por pasi kemi vënë re gabimin logjik të deklaratës se “funksioni prodhon vlerën”, dhe se “nëse femra është ndihmësja e mashkullit, ajo ka më pak vlerë se mashkulli”, le të vëmë re se vetë Perëndia është gjithashtu ndihmësi i njeriut, dhe kjo nuk ia ul aspak vlerën Perëndisë.

Dinjiteti i Rolit të Ndihmësit

Termi në Hebraisht ezer (עֵ֖זֶר) – një ndihmë (Zan 2:18), përdoret në Bibël madje edhe për vetë Perëndinë. Bibla thotë se Perëndia është Ndihmësi ynë. Dhe kjo nuk ia ul aspak vlerën Perëndisë.

  • Eksodi 18:4 – “dhe tjetri Eliezer (sepse ai kishte thënë: «Perëndia i atit tim ka qenë ndihmësi im dhe më ka shpëtuar nga shpata e Faraonit»).”
  • Psalmi 10:14 – “Por ti e ke parë, sepse ti vëren me kujdes ligësinë dhe pikëllimin, për ta shpaguar më pas me dorën tënde; fatkeqi i ka shpresat te ti; ti je ai që ndihmon jetimin.”
  • Psalmi 20:2 – “Të dërgoftë ndihmë nga shenjtërorja dhe të dhëntë përkrahje nga Sioni”.
  • Psalmi 33:20 – “Shpirti ynë pret Zotin; ai është ndihma jonë dhe mburoja jonë.”
  • Psalmi 70:5 – “Por unë jam i varfër dhe nevojtar; o Perëndi, nxito të më vish në ndihmë; ti je ndihma ime dhe çlirimtari im; o Zot, mos vono.”
  • Psalmi 72:12 – “Sepse ai do ta çlirojë nevojtarin që klith dhe të mjerin që nuk ka se kush ta ndihmojë.”
  • Psalmi 86:17 – “Tregomë një shenjë të dashamirësisë sate, me qëllim që ata që më urrejnë ta shohin dhe të mbeten të shushatur, duke parë që ti, o Zot, më ke ndihmuar dhe më ke ngushëlluar.”

Perëndia pra është ndihmësi i njeriut, dhe kjo nuk ia ul aspak vlerën Atij, ashtu siç nuk ia ul vlerën aspak gruas kur i dha rolin që të jetë ndihmuesja e burrit.

Roli i Gruas një funksion Besëlidhjeje

Për më tej, roli i Evës si ndihmuesja e Adamit ishte një funksion besëlidhjeje. Kjo është tepër e rëndësishme. Perëndia është një Perëndi i Besëlidhjes. Perëndia e krijoi gruan dhe burrin dhe i vuri në një besëlidhje me veten e Tij, dhe në këtë kontekst besëlidhjeje, burri dhe gruaja morën detyra të ndryshme për të përmbushur. Perëndia Triune është një Perëndi i Besëlidhjes. Kur Ai krijoi pra burrin dhe gruan, Ai i vulosi ata me vulën e besëlidhjes, i krijoi ata sipas imazhit të Tij, që të ishin qenie personale, sociale, qenie relacionale, të funksiononin me njëri-tjetrin dhe me Perëndinë, por nën Perëndinë.

Ky është pikërisht problemi me marrëdhëniet ndër-gjinore, i përplasjes ndërmjet mashkullit dhe femrës. Ata që të dy u rebeluan, mëkatuan dhe ranë nga lavdia në të cilën Perëndia i pat krijuar dhe vendosur. Bashkë me këtë, ndodhi edhe deformimi i roleve dhe i qëndrimit të njeriut ndaj roleve që Perëndia i ka dhënë atij dhe asaj.

Burri nuk udhëheq me zemër por ose sundon me dorë në njërin ekstrem ose abdikon plotësisht në ekstremin tjetër. Burrat shqiptarë i manifestojnë që të dyja këto ekstreme brenda ditës. Gjatë tërë ditës ata qëndrojnë kafeneve duke parë televizor në vend që të jenë në drejtim të familjeve të tyre, dhe kur kthehen në shtëpi sillen si tiranë. Eva gjithashtu humbi aftësinë e saj që të jetë një ndihmëse e vërtetë e burrit, dhe vendosi se meqë burri nuk po e bën punën e tij, ajo duhet të përmbushë funksionin e Adamit.

Kur studiojmë në detaj historinë e rënies së Adamit dhe Evës tek Zanafilla 3:1-7, zbulojmë se si erdhi rënia. Adami abdikoi rolin e tij si drejtues dhe heshti, ndërsa Eva uzurpoi rolin e funksionin e drejtimit pasi kishte braktisur rolin e ndihmëses. Kështu kur Satani, pasi ka marrë në zotërim gjarprin që ndodhej në Kopshtin e Edenit dhe flet përmes tij, Eva e dëgjon ndërsa Adami hesht. Në tërë atë dialog Adami nuk flet as edhe një herë të vetme, edhe pse është prezent. Nga ana tjetër Eva jo vetëm që dialogun me Satanin, por pranon interpretimin e Satanit të fjalëve që Perëndia i ka thënë Adamit. Ajo pra nuk i nënshtrohet as mesazhit që Adami i ka përçuar Evës, dhe as në fund të fundit, dhe ky është thelbi i problemit, ajo nuk i nënshtrohet Fjalës së Perëndisë. Eva bën “studim Bible” me Satanin…se cila është e vërteta e Perëndisë. Dhe gjatë tërë këtij pazari blasfemuaes që Evan bën me Satanin, Adamin nuk ndërhyn fare. Adami ka abdikuar plotësisht rolin e tij drejtues, ndërsa Eva e ka uzurpuar këtë rol që nuk i takonte asaj.

Pasojat dihen (Zanafilla 3:16-19). Më mallkimin që Perëndia i jep njerëzimit, mallkimi që i takon pasardhësve të Adamit është që do ta nxjerrin bukën e gojës me shumë mund sepse nuk u munduan fare që të ruanin rolin dhe bekimet e Perëndisë. Nga ana tjetër, Eva dhe pasardhëset e saj, do ti nënshtroheshin dhimbjeve të lindjes dhe një marrëdhënie të tensionuar me burrin. Tek Zanafilla 3:16 Perëndia thotë se “Unë do të shtoj në masë të madhe vuajtjet e tua dhe barrët e tua; me vuajtje do të lindësh fëmijë; dëshirat e tua do të drejtohen ndaj burrit tënd dhe ai do të sundojë mbi ty”. Gruaja do të vazhdojë të dëshirojë të sundojë apo të kontrollojë mbi burrin por burri do të sundojë mbi të. Pasoja e Rënies për sa i përket martesës që nga ajo kohë ka qenë një përplasje ndërmjet sekseve, ku femrat kërkojnë kontroll dhe meshkujt ushtrojnë dominim.

Shpresa e Jetës

Por pikërisht në këtë moment rënie dhe mungese shprese, Perëndia ndihmoi, dha shpresë dhe shpëtim. Tek Zanafilla 3:15 lexojmë: Dhe unë do të shtie armiqësi midis teje dhe gruas, midis farës sate dhe farës së saj; fara e saj do të shtypë kokën tënde dhe ti do të plagosësh thembrën e farës së saj».Fara e gruas, që më pas kuptojmë se është Krishti, do të vijë dhe do t’ia shtypë kokën Satanit. Ky varg njihet si protoevangelion – ungjillëzimi i parë. Adami dhe Eva i besuan Perëndisë dhe premtimit të jë Shpëtimtari që do të vinte prej saj, dhe kur gruaja lindi për herë të parë, Adami e quajti gruan e tij Eva – nëna e tërë të gjallëve (Zan. 3:20d). Pra emri Evë përkthehet “jetë-dhënëse”.

Duhet vënë re kontrasti. Përmes rebelimit të saj, gruaja ishte bërë marrëse-jete, njerëzimi mëkatoi, paga e mëkatit është vdekja. Por për shkak të premtimit të Perëndisë për një Shpëtimtar që do të lindte prej saj, gruaja tani bëhet një dhënëse-jete.

Kjo jo vetëm në kuptimin biologjik por frymor. Adami dhe Eva ishin në një besëlidhje të re me Perëndinë. Një shpëtimtar do të vinte prej saj. Në këtë kontekst të ri, të rënë por me premtimin e një Shpëtimtari, gruaja kishte një rol të ri, një funksion të ri. Gruaja ka thirrjen hyjnore që të prodhojë jetë në çdo marrëdhënie dhe situatë. Pra gruaja nuk është thjesht e thirrur që të bëjë fëmijë, por të sjellë në jetë dhe ti japë jetë çdo marrëdhënie njerëzore, në familje, në kishë në shoqëri.

Kjo është një thirrje e re që i shtohet thirrjes që kishte për të qenë ndihmësja e burrit në thirrjen që ai ka prej Perëndisë. Në këtë kontekst vëmë re se si edhe para rënies, edhe pas rënies, qëllimi i mashkullit dhe femrës është që të jetojë e punojë për lavdinë e Perëndisë, ti nënshtrohet fjalës së Tij, të përhapë besëlidhjen e Tij shpëtuese në të gjithë botën, të ndërtojë një familje, një kishë dhe një civilizim (në atë renditje) sipas Fjalës së Perëndisë. Aty ku gruaja përmbush rolin e saj si ndihmuese dhe jetë-bërëse, aty familja dhe kisha lulëzon, forcohet dhe ka bekim.

Mbi këtë parim biblik, edhe ne si kishë lokale duhet të ndërtojmë shërbesën e grave në kishë. Dhe teksa do të përpiqemi që ta bëjmë këtë gjë së bashku, ne si kishë dhe çdo grua në këtë kishë duhet ti bëjë vetes katër pyetje:

  • A jam ndihmuese apo penguese në jetën e kishës?
  • A jam jetë-dhënëse apo jetë-marrëse përmes fjalëve dhe veprimeve të mia?
  • A po dishepullohem që të jem ndihmuese dhe jetë-prodhuese në kishë dhe familje?
  • A po dishepullizoj femrat e tjera që të jenë edhe ato ndihmuese dhe jetë-prodhuese në kishë dhe familje?

Në tërë këtë thirrje të madhe, hyjnore për nga origjina, burri dhe gruaja kanë të njëjtën vlerë, po funksione të ndryshme, dhe role komplimentuese. Ky është vizioni Biblik i mashkullitetit dhe feminitetit Biblik.

Për këtë arsye, kisha biblike, përqafon dhe promovon jo teoritë pagane / islamike të zhvlerësimit të gruas, por as edhe idetë moderne të egalitarizmit. Ne besojmë në mësimin biblik të komplimentarizmit. Ku qëndron ndryshimi?

Egalitarizmi thotë se burri dhe gruaja duhet të kenë të njëjtat role dhe funksione në mënyrë që të kenë të njëjtën vlerë. Dhe kështu sot shikon në televizor femra police që goditen nga demonstruesit nëpër protesta sikur të ishin meshkuj. Egalitarizmi nuk është emancipim. Egalitarizmi është një barrë dhe jo një bekim. Egalitarizmi është ti vendosësh mbi supet e gruas një barrë që ajo as nuk është e thirrur dhe as nuk është e krijuar që ta mbajë.

Por siç pamë, vullneti i Perëndisë është komplimentarizmi, që thotë se Perëndia tashmë i ka dhënë mashkullit dhe femrës të njëjtën vlerë, por u ka dhënë edhe funksione të ndryshme, që përputhin e përmbushin njëri-tjetrin. Burri dhe gruaja përputhen plotësisht dhe përmbushin plotësisht njëri-tjetrin. Ky është emancipimi i vërtetë, liria e vërtetë e gruas, vlera e vërtetë e saj: Vlera që Perëndia i ka dhënë asaj, dhe funksioni që Perëndia i ka dhënë asaj.

Në studimin e ardhshëm do ti shikojmë përsëri këto gjera por nga faqet e Dhiatës së Re.

 

Pesë Cilësitë Kryesore të Dhjakut

“Gjithashtu dhjakët duhet të jenë dinjitozë, jo me dy faqe në fjalë, të mos jepen pas verës së tepërt, të mos lakmojnë fitime të paligjshme, 9 dhe ta ruajnë misterin e besimit me ndërgjegje të pastër.” – 1 Timoteut 3:8-9

Apostujt, si të Dymbëdhjetë ashtu edhe Pali, insistojnë që ata që i shërbejnë kishës zyrtarisht, ata dhe duhet të përmbushin disa kritere morale dhe shpirtërore (Veprat 6 dhe 1 Tim 3). Ashtu siç asnjë njeri në këtë botë nuk ia beson fëmijët dhe paratë një njeriu t panjohur dhe të paprovuar më parë, ashtu edhe kisha nuk duhet që t’ia besojë pasuritë dhe nevojtarët e saj njerëzve të panjohur dhe të paprovuar më parë. Kriteret morale që Pali i kërkon si të domosdoshme për çdo dhjak janë:

(i) dinjitozë

(ii) jo me dy faqe në fjalë

(iii) të mos jepen pas verës së tepërt

(iv) të mos lakmojnë fitime të paligjshme / turpshme

(v) të ruajnë misterin e besimit me ndërgjegje të pastër

Ne mund ti përmbledhim këto kritere duke thënë se dhjakët duhet të jenë njerëz me integritet dhe vet-kontroll të cilët jetojnë në përputhje të plotë me mësimin biblik. Duke përdor terminologjinë e Veprave 6, dhjakët duhet të jenë “burra me dëshmi të mirë, të mbushur me Frymën e Shenjtë dhe me urtësi.” Që do të thotë, se ata duhet të jenë burra të kontrolluar e sunduar nga Fryma e Shenjtë e Perëndisë- jo nga paraja, alkooli apo një gjuhë e shfrenuar. Jetët e tyre duhet të shpalosin Frymën e Shenjtë. Përse? Sepse vetëm ata burra të mbushur me Frymën e Shenjtë mund të jenë të ndjeshëm ndaj nevojave të bashkësisë, parimeve të Perëndisë dhe drejtimit të Frymës së Shenjtë. Vetëm ata mund të shpalosin e reflektojnë dashurinë dhe mëshirën e Krishtit. Vetëm ata nuk do ta turpërojnë kishën duke shfrytëzuar nevojtarët dhe të dobëtit duke menduar për reputacionin, idetë dhe avancimin personal. Le ti studiojmë këto pesë kritere me radhë.

Dinjitozë: I denjë për Respekt

“Gjithashtu dhjakët duhet të jenë dinjitozë…”– 1 Timoteut 3:8

               Kriteri i parë për të qenë dhjak është të qenit dinjitoz. Termi në greqisht është diçka i vështirë për ti gjetur ekuivalentin në shqip, por e parafrazuar, mund të themi se dhjaku duhet të jetë një burrë që e meriton apo është i denjë respektin e bashkësisë së tij. Ai duhet të jetë fisnik e shpirtmadh. Ai duhet që të ketë kujdes që të mos kthejë çdo gjë në shaka, dhe të jetë serioz për gjërat serioze dhe të rëndësishme. Stefani, një prej të Shtatëve, na është përshkruar si një njeri i nderuar dhe i respektuar prej të gjithëve në bashkësinë e Jerusalemit, siç lexojmë tek Vep 6. Që të jetë i tillë, dhjaku duhet të jetë i paturpëruar për shkak të jetës që bën. Nëse dhjaku mund të akuzohet me të drejtë për një mëkat të rëndë publik, ai nuk e meriton apo nuk është i denjë për nderimin e njerëzve, dhe bashkësia nuk do ta respektojë. Bashkësia duhet të ketë dashuri e admirim për dhjakun.

            Kështu, kriteri që cakton Pali për dhjakun, “të jenë dinjitozë,” korrespondon me kriterin që patën vënë të Dymbëdhjetë tek Vep. 6:3, me dëshmi të mirë. Kjo dëshmi ishte për shkak të karakterit të tyre të mirë, perëndishmërisë personale, dhe aftësive të tyre për të administruar siç duhet familjet dhe popullin e Perëndisë. Në thelb dëshmia është diçka publike. Pra karakteristikat e tyre të mira duhej të ishin të çertifikueshme nga dëshmia publike. Veprat 6:3 shton se dhjakët duhet të jenë “me urtësi.” Njerëzit që kanë urtësi janë ata që të imponojnë respekt. Një burrë që nuk reflekton urtësi në jetën, fjalët dhe veprimet e tij nuk mund të jetë dhjak.

            Urtësia për të cilën bëhet fjalë nuk ka të bëjë me volumin apo me tonin e zërit, me aftësinë për të mos shkaktuar sherre apo me mungesën e dëshirës për të bërtitur nëpër ambientet e kishës apo të shtëpive ku shërben. Urtësia në Bibël ka të bëjë me gjykimin e mirë në të tëra çështjet shpirtërore dhe praktike. Tek 1 Kor. 6:5, Pali e përkufizon urtësinë me aftësinë për të gjykuar mirë. Të ndihmuarit e njerëzve kërkon shumë urtësi, shumë gjykim të mirë për të vendosur me drejtësi se kush duhet të përfitojë ndihmën nga kisha, në cfarë mase, në cfarë mënyre dhe për sa kohë. Nga njëra anë dhjaku duhet të ndihmojë ata në nevojë, por nga ana tjetër as nuk duhet që ndihma që jep të shkaktojë varësi ndaj kishës nga ana e të varfërve apo abuzim prej të tjerëve. Problemet e të varfërve dhe të lënduarve të kësaj bote janë komplekse, dhe është e lehtë për ti thjeshtësuar gjërat kur në fakt nuk duhet. Është e vështirë për të qenë në të njëjtën kohë edhe i drejtë edhe bujar, edhe praktik edhe i përgjegjshëm.

            Një prej pastorëve dhe teologëve të parë Ungjillor apo Protestant që rizbuloi dhe artikuloi mësimin biblik të dhjakonatës ishte Reformatori i famshëm në Gjenevë, Xhon Kalvin. Ai shërbeu si një prej pastorëve të qytetit në një kohë kur Qytet-Shtetin e Gjenevës e kishte pllakosur varfëria, sëmundjet dhe refugjatët që kishin dyfishuar e madje trefishuar popullsinë e qytetit. Duke i njohur mire dhe personalisht problemet pastorale të kishës dhe sfidat e dhjakëve të tij, ai shkroi:

Është e rëndësishme që dhjakët të jenë të bekuar jo vetëm me hiret e tjera të Frymës, por sigurisht që edhe me urtësi, sepse pa të, detyrave  tyre nuk mund të kryhet me sukses. Dhjakët duhet të ruhen jo vetëm ndaj mashtruesve dhe hileqarëve, që për shkak të përtacisë duan të thithin pasuritë e të tjerëve dhe të parazitojnë në kurriz të tyre, duke marrë ato gjëra që mund tu shkojnë të varfërve të vërtetë, por ata duhet të ruhen edhe nga ngatërrestarët, akuzuesit dhe thashethemexhinjtë që e kanë për zakon që të bëjnë pa pushim komente për të tjerët edhe kur nuk ka arsye për të folur. Sepse detyra e dhjakut, është jo vetëm e vështirë, por edhe e ekspozuar ndaj ankesave dhe llafeve të kota.

Jo me dy faqe në fjalë

“Gjithashtu dhjakët duhet të jenë…jo me dy faqe në fjalë…”– 1 Timoteut 3:8-9

Asgjë nuk e shkatërron bashkësisë e Krishterë më shpejtë se sa mungesa e të vërtetës, bollëku i gënjeshtrave, e fryma e mashtrimit që shkakton mosbesim e përçarje në mes të besimtarëve. Për këtë arsye, shërbëtorët e besuar me administrimin e financave dhe me dhënien e ndihmës ndaj nevojtarëve dhe të varfërve, duhet të jenë njerëz të sinqertë, dhe të besueshëm. E përkthyer literalisht në shqip, termi në origjinal dilogos (di-dy, logos-fjalë) përkthehet “me dy fjalë.” Pali ndalon jo thjesht të folurin me dy kuptime, por gënjeshtrën, mashtrimin, manipulimin dhe pandershmërinë në të folur. Prapa një gjuhe mashtruese fshihet një mendje mashtruese dhe një zemër e ligë.

Fatkeqësisht, shumë drejtues të Krishterë kanë demonstruar se nuk mund tu marrësh asnjë fjalë për bazë, veçanërisht kur bëhet fjalë për financat. Sipas standardit të Perëndisë njerëz të tillë nuk kualifikohen për të qenë peshkopë apo dhjakë në kishë. Dhjaku duhet të jetë njeri i besës dhe i fjalës që jep. Ai duhet të bëjë atë që thotë. Le të jetë fjala “po” me të vërtetë “po,” dhe fjala “jo” me të vërtetë “jo!” Pali u tha të njëjtën gjë Korintasve, edhe pse në kontekstin më të gjerë të shërbesës apostolike, Pali insistoi se dëshmia e tyre ndaj kishave, fjala e tyre kishte qenë po aq e besueshme dhe po aq besnike sa edhe premtimet e Perëndisë ndaj njeriut: “fjala jonë ndaj jush nuk ka qenë po dhe jo” (2 Kor. 1:17-20). Jezusi i urdhëroi ndjekësit e tij që të mos ishin “me dy fjalë” kur u tha: “Por fjala jote të jetë: Po, po; jo, jo; gjithçka më tepër vjen nga i ligu” (Mat. 5:37).

Kuptohet që duhet të diferencojmë pamundësinë nga pandershmëria. Dhjaku mund të premtojë diçka, por për shkak të Providencës së Perëndisë, të vështirësive të jetës së përditshme dhe të gjërave të papritura që janë aq të shpeshta në Shqipëri, ai të mos arrijë që të përmbushë detyrën apo një premtim apo plan të bërë. Kjo është ndryshe nga neglizhenca e pajustifikueshme dhe e shpeshtë e detyrës. Kjo lloj neglizhence, lënia e qëllimshme në rrenë e të tjerëve, mashtrimi e premtimet boshe e shkualifikojnë një burrë për detyrën dinjitoze të dhjakut.

Të mos jepen pas verës së tepërt

“Gjithashtu dhjakët duhet të…mos jepen pas verës së tepërt…” – 1 Timoteut 3:8

Në Greqishten e vjetër, teksti në origjinal thotë se dhjaku nuk duhet t’ia përkushtojë veten, apo ta okupoje veten me verën e tepërt. Pali përdor të njëjtin term tek 1 Tim. 4:13 ku thotë, “Kushtoju leximit, këshillimit dhe mësimit derisa të vij unë.” Pali dëshiron që Timoteu ti përkushtohet apo ta mbushë kohën e tij me studim e predikim.

Të njëjtin folje përdor Pali edhe këtu. Pali i thotë Timoteut se dhjaku nuk duhet të jetë i përkushtuar pas verës, apo duke e përgjithësuar, pas alkoolit të tepërt. Bibla përmban shumë paralajmërime ndaj abuzimit me alkoolin apo kundra dehjes. Fjalët e Urta 23:29 i përshkruan këta persona si ata “që ndalen gjatë pranë verës, për ata që kërkojnë verë të fortë.” Isaia 5:11, 22; Fjalët e Urta 23:30-35; Osea 4:11; etj përshkruajnë vullnetin e Perëndisë për popullin e tij për sa i përket dehjes. Fjalët e Urta 20:1 thotë se, “vera është tallëse, pija dehëse është e turbullt dhe kush jepet pas tyre nuk është i urtë.” Por dhjaku duhet të ketë urtësi, ky ishte kriteri që studiuam më lart. Dhe dhjaku i urtë nuk lejon që të dominohet nga alkooli. Kjo përfshin si rastet kur dhjaku pinë tepër rrallë, por kur konsumon alkool dehet me apo pa qëllim, ashtu edhe rastet kur dhjaku dehet shpesh, dhe kështu është praktikisht nën skllavërinë e alkoolit. Përkundrazi, Pali jo vetëm që urdhëron që asnjë prej popullit të Perëndisë nuk duhet të dehet me alkool apo çfarëdo substance tjetër dehëse apo droguese, por madje duhet të kërkojë të kundërtën. Dhjaku duhet të jetë i mbushur me Frymën e Shenjtë (Efe, 5:18), veçanërisht kur kujtojmë se një prej cilësive të detyrueshme që të Dymbëdhjetë kërkuan prej të Shtatëve ishte që ata të ishin njerëz të mbushur me Frymën (Vep. 6:3).

Dehja është mëkat, dhe në Dhiatën e Re, dehja e përsëritur kërkon disiplinimin nga drejtuesit e Kishës (shiko 1 Kor. 5:11; 6:9-10; Gal. 55:21; Efe. 5:18; 1 Pje. 4;3). Bibla nuk ndalon përdorimin absolut të alkoolit. Është Zoti vetë ai që jep verën. “Ai bën që të rritet bari për bagëtinë dhe bimësia në shërbim të njeriut, duke nxjerrë nga toka ushqimin e tij, 15 dhe verën që gëzon zemrën e njeriut, vajin që bën të shkëlqejë fytyra tij dhe bukën që i jep forcë zemrës së njeriut” (Psa. 104:14-15). Madje Krishti vetë prodhoi verë në mrekullinë e parë që ai bëri, gjatë një dasme në Kana të Galilesë (Gjoni 2). Më pas, Jezusi do të përdorte vrën si një prej dy elementeve të Darkës së Zotit, si një shenjë dhe ceremoni që duhet përdorur seri sa të kthehet ai. Po kështu, Pali instrukton më pas Timoteun: “Mos pi më ujë, por përdor pak verë për stomakun tënd dhe për sëmundjet e tua të shpeshta” (1 Tim. 5:23). Shkrimi i Shenjtë shpreh bekimet e besëlidhjes së Perëndisë në këtë mënyrë; “Ndero Zotin me pasurinë tënde dhe me prodhimet e para të çdo të ardhure që ke; 10 hambarët e tu të grurit do të jenë plot e përplot dhe vozat e tua do të gufojnë me musht” (Fja.Urta 3:9-10). Vera është një prej dhuratave të Perëndisë dhe duhet përdorur për lavdinë e Perëndisë.

Por Bibla ndalon dehjen që vjen si pasojë e abuzimit të saj. Madje Shkrimi e dënon dehjen duke thënë se pijanecët nuk do të trashëgojnë Mbretërinë e Perëndisë (1 Kor. 6:9-10). Pra, një personi që ka problem me alkoolin nuk mund ti besohet detyra e dhjakut dhe përgjegjësitë e privilegjet që rrjedhin prej saj. Një prej pasojave të dehjes së drejtuesve është harrimi, neglizhimi e abuzimi i detyrës:

Nuk u shkon mbretërve, o Lemuel,

Nuk u shkon mbretërve të pinë verë,

As princave të dëshirojnë pije dehëse,

Sepse duke pirë do të harrojnë ligjin

Dhe do të shtrembërojnë të drejtën e të pikëlluarve (Fjalët e Urta 31:4-5)

Sepse alkooli ndikon gjykimin e burrit dhe aftësinë e tij për të kontrolluar fjalët dhe veprimet e tij, Perëndia urdhëroi Aaronin dhe bijtë e tij kështu: “Mos pini verë as pije dehëse as ti as bijtë e tu, kur do të hyni në çadrën e mbledhjes, që të mos vdisni; do të jetë një ligj i përjetshëm për të gjithë brezat tuaj, 10 me qëllim që të mundni të dalloni midis të shenjtit dhe profanit, midis të papastrit dhe të pastrit, 11 dhe të mundni t’u mësoni bijve të Izraelit të gjitha ligjet, që Zoti u ka dhënë atyre me anë të Moisiut” (Lev. 10:9-11, shiko edhe Isaia 5:20-25; 28:1, 7-8; 56:9-12, Eze. 44:21).

Dehja dhe përkushtimi ndaj alkoolit është një problem moral dhe shpirtëror. Në thelb është ose eskapizëm ose abdikim. Eskapizëm është dëshira për ti ikur realitetit ku personin ndodhet, në vend që të ketë guximin për tu ballafaquar me të dhe për ta ndryshuar atë. Për disa të tjerë, dehja është përpjekja për të mbushur atë zbrazëtirë shpirtërore që vetëm Perëndia mund ta mbushë. Për disa të tjerë, dehja është abdikim, pra pafuqia për ti rezistuar tundimit të alkoolit dhe kënaqësive të saj, që është e kundërta e kërkimit të shenjtërisë dhe e mortifikimit të gjymtyrëve të mëkatit në personin e dhjakut. Për të tëra këto arsye, themi se dehja e shpeshtë është një problem moral dhe shpirtëror dhe që kërkon disiplinimin kishtar.

Le të mos jemi naivë për sa i përket ekzistencës së dehjes ndër drejtues kishash. Ky autor ka njohur mjaft raste kur pastorë të njohur, e madje miq të afërm kanë humbur shërbesën e tyre për shkak të përkushtimit ndaj alkoolit që u ka hapur rrugën më pas problemeve të tjera morale, duke përfunduar madje edhe pas hekurave të burgut.

Dehja e dhjakut i hap rrugë problemeve, neglizhimeve dhe abuzimit, dhe eventualisht edhe turpërimit të emrit të Krishtit dhe të kishës lokale. Dhjaku, që nga detyra ka për qëllim që të demonstrojë dashurinë e Krishtit për të tjerët, duhet të jetë në kontroll të plotë të jetës së tij. Parimet dhe shpjegimet e mësipërme nuk kanë të bëjnë vetëm me përdorimin e alkoolit por edhe të çdo lloj substance narkotike. Në fakt, parimet e mësipërme i aplikohen edhe mëkateve të tjera të ngjashme me dehjen dhe që kanë të bëjnë me stomakun, siç është grykësia.

Të mos lakmojnë fitime të paligjshme / turpshme

“Gjithashtu dhjakët duhet…të mos lakmojnë fitime të paligjshme…”– 1 Timoteut 3:8

Në tekstin në Greqisht, Pali përdor një mbiemër të përbërë nga fjalët “fitim” dhe “turpshëm”. Edhe pse një nga përkthimet në shqip shkruan se dhjakët duhet të “mos lakmojnë fitime të paligjshme,” përkthimi i duhur është “fitime të turpshme.”

Le të vëmë re disa parime. Së pari, diçka mund të jetë e ligjshme por në të njëjtën kohë moralisht e turpshme sipas standardit të Perëndisë. Shembull: Është plotësisht e ligjshme sot në Shqipëri, për një mjek gjinekolog që të bëjë aborte. Por pavarësisht se çfarë thotë Shteti, Perëndia e urren abortin dhe e dënon atë që e kryen atë apo e bën të mundur atë. Si rrjedhim, një mjek gjinekolog që kryen aborte nuk mund të jetë mjek. Aktiviteti i tij edhe pse i ligjshëm me Shtetin, është i turpshëm në sytë e Perëndisë dhe të Kishës së tij. Ky është vetëm një shembull, që edhe pse në dukje ekstrem, bazohen në një rast të vërtetë nga kisha në Shqipëri. Pali urdhëron që dhjakët të mos synojnë për fitime të turpshme, dhe jo thjesht për fitime të paligjshme.

Le të vëmë re së dyti, se çfarë ka ndërmend Pali kur flet për fitime të turpshme. Një fitim i turpshëm është gjithçka që fitohet përmes mjeteve të turpshme, apo që në vetvete është e turpshme apo e ligë.

Pjetri flet për të njëjtën gjë tek 1 Pje. 5:2 ku ai i nxit pleqtë që të “ruajnë tufën e Perëndisë që është midis jush, duke e mbikëqyrur jo me detyrim, por me dëshirë, jo për përfitim të pandershëm, po me vullnet të mire.” Pjetri thotë se motive që një burrë shërben si plak nuk duhet të jetë përfitimi i pandershëm. E njëjta gjë është edhe për dhjakun. Ai nuk duhet që të synojë që ta lartësojë veten e tij mbi tufën e Perëndisë duke përdorur detyrën dhe privilegjin e dhjakut. Ai nuk duhet që ta përdorë detyrën për të grumbulluar për veten e tij pushtet, kontroll apo autoritet mbi të tjerët, e aq më pak të mirat materialë që duhet tu shkojnë të tjerëve nga financat apo pasuritë e kishës.

Me siguri që Pali kishte ndërmend mësuesit e rremë kur ai renditi këto kritere për të qenë peshkop apo dhjak në kishë (1 Tim. 6:5; Titi 1:11). Po kështu ai mund të kishte parasysh edhe Judë Tradhëtorin, sepse ai është ilustrimi më i mirë i shprehjes “fitime të turpshme.” Si arkëmbajtësi i grupit apostolik të Krishtit, Juda fliste dhe sillej sikur ai kujdesej për të varfrit, kur në fakt ai kujdesej vetëm për lakminë e parave.

Kur Maria e vajosin Jezusin me një vaj të shtrenjtë si një mënyrë për të adhuruar Krishtin, Juda protestoi me një qëndrim moralizues, “Pse nuk u shit ky vaj për treqind denarë dhe t’u jepej fitimi të varfërve?” Por Gjoni na shpjegon motivet e vërteta të zemrës së tij. “ai e tha këtë, jo se kujdesej për të varfrit, por sepse ishte vjedhës dhe, duke qenë se ai e mbante qesen, mbante ç’shtinin atje brenda” (Gjoni 12:5-6). Kudo në Bibël ne gjejmë shembuj dhe paralajmërime kundra njerëzve që përdorin ofiqet religjioze për të realizuar qëllime financiare në kurriz të tjerëve (shiko Numrat 22-24; 1 Samuelit 2:13-17; 2 Mbretërve 5:20-27; Isaia 22:15-25). Madje edhe vetë Zoti ynë e konfrontoi këtë problem kur ishte në tokë dy herë kur me kamxhik në dorë pastroi oborrin e tempullit, ndërsa i akuzonte gjithashtu skribët dhe farisenjtë se villnin prej shtëpive të vejushave (Luka 20:47; 11:39). Po kështu, edh Luka, duke demaskuar drejtuesit religjiozë të Izraelit të kohës së tij, shkruante se ata “ishin shumë të dhënë pas parasë” (Luka 16:14). Por në kundërshtim me ato që bën bota, në kundërshtim me ato që bënin skribët dhe farisenjtë, Perëndia na jep standardin jo vetëm të ligjshëm, por edhe të pastër të marrëdhënies tonë me paranë dhe pasurinë: “Sjellja juaj të jetë pa lakmi paraje dhe kënaquni me atë që keni” (Heb. 13:5).

Le të theksojmë këtu që problemi nuk është me paranë por me dashurinë për paranë dhe fitimin e turpshëm. Paraja nuk është as turp e as mallkim por një dhuratë e bekim për tu përdorur për lavdinë e Perëndisë. Sipas Ligjit të Ripërtërirë 8:18, Perëndia “të jep forcën për të fituar pasuri.” Nuk është gabim, siç kanë menduar disa “super-frymërorë” që dhjaku të jetë i bekuar me mirëqenie të kësaj bote, pasi në fund të fundit, mirëqenia e kësaj bote listohet në Bibël si pjesë e bekimeve të mundshme të besëlidhjes me Perëndinë (Fja. 3:9-10; Jobi 42:12). Pra, ky kriter nuk e ndalon dhjakun që të jetë i suksesshëm në karrierën e tij civile jashtë kishës. Kriteri ndalon dhjakun që të lakmojë atë që i përket tjetrit, apo të dëshirojë që të fitojë pasuri në mënyra të gabuara. Në vend që të kërkojë mënyrat e gabuara, dhjaku duhet të mbaj mend fjalët e Palit drejtuar pleqve të kishës në Efes: “Dhe në çdo gjë ju kam treguar se, duke u munduar në këtë mënyrë, duhet të ndihmohen të lëngatët dhe të kujtohen fjalët e Zotit Jezus, i cili tha: “Ka më shumë lumturi të japësh sesa të marrësh!” (Vep. 20:35).

Në këto fjalë të Palit gjejmë thelbin e shërbesës së dhjakut. Ai ekziston që të japë dhe jo të marrë. Detyra e tij është që ti shërbejë Perëndisë duke ndihmuar pastorin dhe pleqtë e Kishës në punën e tyre, duke ndihmuar anëtarët e bashkësisë me nevojat e tyre. Detyra e dhjakut është që të japë dhe jo të marrë. Detyra e tij është që të shërbeje dhe jo rrëmbejë. Dhjaku duhet të ketë po atë mendje që kishte Jezus Krishti, i cili edhe pse ishte i pasur, për bekimin tonë u bë i varfër, me qëllim që ne përmes varfërisë së tij të bëhemi të pasur (2 Kor. 8:9).

Parimi tjetër është, që përfitimi për të cilin paralajmëron Pali mund të mos jetë vetëm material por edhe social. Dhjaku as nuk duhet që të bie në kurthin e krenarisë dhe as nuk duhet që të shërbejë në kishë për të ushqyer krenarinë e tij dhe dëshirën e tij për pushtet. Ky është një realitet tjetër i dhimbshëm ndër kishat ungjillorë në Shqipëri. Shumë prej besimtarëve duan të dalin përpara kishës, qoftë edhe për të dhënë lajmërimet e javës, vetëm e vetëm për nderimin, apo lavdinë personale, apo imazhin që ata duan të fitojnë apo të krijojnë në kishë për veten e tyre. Dëshira për lavdi, për tu njohur, për tu respektuar, për ta dëgjuar të tjerët, apo për tu ndjekur prej të tjerëve konsumon deri në palcë si kancer, shumë prej drejtuesve aktual, apo ata që dëshirojnë që të bëhen drejtues nëpër kishat ungjillore kudo nëpër Shqipëri.

Dhjaku nuk duhet që të dëshirojë fryrjen prej krenarisë për shkak të nderimit, respektit, prestigjit e bindjes që i ofrohet për shkak të detyrës. Motivi i tij për të shërbyer dhjak në kishë nuk duhet të jetë avantazhi që ai mund të fitojë përmes detyrës. Motivi i tij duhet të jetë dëshita e madhe për ti shërbyer Krishtit, për të lehtësuar dhe fuqizuar punën e pleqësisë dhe pastorit, dashuria për popullin e Perëndisë, dhe mbi të gjitha lavdia dhe kënaqësia që ai duhet ti japë Perëndisë përmes shërbimit të tij.

Të ruajnë misterin e besimit me ndërgjegje të pastër

“Gjithashtu dhjakët duhet…ta ruajnë misterin e besimit me ndërgjegje të pastër.” – 1 Timoteut 3:9

Jeta e dhjakut duhet të jetë në përputhje të plotë me doktrinën e tij. Apostulli Pal e përdor termin “misterin” disa herë në letrat e tij për t’iu referuar një të vërtete e cila më parë ishte e fshehur me Perëndinë, por që tani, në Besëlidhjen e Re, na e ka zbuluar qartë përmes zbulesës së veçantë të Birit të Tij dhe të Apostujve të Birit të Tij.

Për shembull, tek Efesianëve 3:3-6 Pali shkroi: “se si, me zbulesë, ai ma bëri të njohur misterin, sikurse ju shkrova më përpara me pak fjalë. 4 Duke i lexuar këto, ju mund të kuptoni cila është inteligjenca ime në misterin e Krishtit, 5 që nuk iu bë i njohur në epokat e tjera bijve të njerëzve, ashtu si iu zbulua tani apostujve të shenjtë dhe profetëve të tij me anë të Frymës, 6 që jo-hebrenjtë të jenë bashkëtrashëgimtarë të të njëjtit trup dhe bashkëpjesëtarë të premtimit të tij në Krishtin nëpërmjet ungjillit.” Pra, misteri që u zbulua është plani i Perëndisë për të shpëtuar jo-hebrenjtë përmes Ungjillit, dhe për ti bërë edhe ata pjesë të popullit të tij.

1 Korintasve 2:7-8, dhe 10 është një tjetër shembull i mirë: “por flasim diturinë e Perëndisë të fshehur në mister, që Perëndia e kishte paracaktuar përpara kohërash për lavdinë tonë, 8 të cilën asnjë nga pushtetarët e kësaj kohe nuk e ka njohur; sepse, po ta kishin njohur, nuk do të kishin kryqëzuar Zotin e lavdisë…10 Po Perëndia na i ka zbuluar me anë të Frymës së tij, sepse Fryma heton çdo gjë, edhe të thellat e Perëndisë.” Misteri është Jezus Krishti, i kryqëzuar. Pra, përmbajtja e misterit që nuk dihej apo nuk u kuptua më parë ishte se Perëndia pat vendosur se do të shpëtonte botën përmes Mesisë që do të vinte të ishte Shpëtimtari, dhe se këtë vepër shpëtimi do ta bënte përmes dobësisë së kryqëzimit në kryq.

Tek 1 Timoteut 3:16 Pali gjithashtu thotë: “Dhe s’ka asnjë dyshim se misteri i mëshirës është i madh: Perëndia u shfaq në mish, u shfajësua në Frymë, u duk ndër engjëj, u predikua ndër jo-hebrenj, u besua në botë, u ngrit në lavdi.” Në këtë varg, Pali përdor termin “misteri i mëshirës” (apo “misteri i perëndishmërisë” siç e kanë përkthyer ndonjë version), për t’iu referuar besimit të Krishterë. I tërë ky varg, përmbledh shumë shkurt tërë doktrinën e Krishtit, të ngjizjes, lindjes në mish, vdekjes e ngjalljes, e madje edhe të ngritjes së tij lart. Ky varg gjithashtu përmbledh edhe doktrinën e soteriologjisë, apo të shpëtimit, si edhe qëllimin e Perëndisë për të shpëtuar tërë botën përmes ungjillit të Krishtit. Në një farë mënyre, ky varg, pra, qëndron si një përmbledhje prej 24 fjalës të tërë doktrinës së besimit të Krishterë.

Kështu, “misteri i besimit” për të cilin bën fjalë Palit tek 1 Tim. 3:9 i referohet të njëjtës gjë. Xhon Kalvin komenton mbi këtë varg duke thënë: Pali titullon në këtë varg tërë doktrinën e Krishterë me titullin dinjitoz ‘misteri i besimit,’ sepse përmes Ungjillit, Perëndia i zbulon njeriut një urtësi apo njohje që habit edhe engjëjt në qiell, sa që nuk është e habitshme nëse kjo urtësi, ky plan shpëtimi është tepër i madh për kapacitetin njerëzor.”

Dhjaku duhet të besoj besimin e reformuar ungjillor që Perëndia na e ka zbuluar në Fjalën e Tij, në Shkrimet e Dhiatës së Vjetër dhe të Re. Dhjaku duhet të mbaje e besojë pa rezerva doktrinën që na është zbuluar në Bibël. Ai duhet të ketë një besim të vërtetë jo vetëm në personin e Perëndisë por edhe në Kishën dhe doktrinën e Tij. Ai duhet ti njohë, kuptojë, dhe pranojë si të vërteta gjithçka që Perëndia ka zbuluar në Fjalën e Tij. Ai duhet që gjithashtu edhe të jetojë në bindje të vullnetit të shpallur të Perëndisë si standardi i vetëm që mund të na drejtojë se si ne mund ta adhurojmë atë dhe të gjejmë tërë kënaqësinë në të. Dhjaku nuk duhet të jetë hipokrit, që thotë se beson, por që nuk jep frytet e pendimit dhe të besimit të vërtetë në Jezus Krisht.

Fraza “ndërgjegje të pastër” do të thotë të kesh një ndërgjegje të pastruar nga faji i mëkatit përmes gjakut të Jezus Krishtit, dhe jesh i veshur me drejtësinë aktive dhe pasive të Krishtit përmes besimit. Të kesh një ndërgjegje të pastër do të thotë të jesh një i krishterë i vërtetë i rilindur. Do të thotë të jesh i shpenguar nga Krishti dhe i rilindur për të jetuar në bindje të ligjit të shenjtë të Krishtit. Hebrenjve 10:19-22 flet për këtë gjë kur thotë: “Duke pasur, pra, o vëllezër, liri të plotë për të hyrë në shenjtërore me anë të gjakut të Jezusit, 20 me anë të një udhe të re dhe të gjallë që ai përuroi për ne me anë të velit, domethënë të mishit të tij, 21 edhe duke pasur një kryeprift mbi shtëpinë e Perëndisë, 22 le t’i afrohemi me zemër të vërtetë, me siguri të plotë besimi, duke i pasur zemrat tona të lara prej ndërgjegjes së ligë dhe trupin të larë me ujë të kulluar.”

Dhjaku duhet të dijë, besojë, të kapet fort dhe të mbrojë të vërtetën, besimin e Krishterë. Ai duhet ta besoj, ta praktikojë atë sepse Perëndia frymë e Shenjtë e ka rilindur apo rigjeneruar atë, i ka dhënë atij një zemër të re, i ka dhënë pendimin dhe besimin, dhe se gjaku i tij e ka pastruar atë nga veprat e vdekura, për ti shërbyer në risinë e jetës, Perëndisë së gjallë (Heb. 9:14).

Një burrë që jeton në mëkat apo që nuk i bindet Perëndisë në një sferë të jetës së tij nuk ka dhe nuk mund ta ketë ndërgjegjen e pastër. Ndërgjegjja e pastër kërkon një jetë besimi, një jetë bindje, një jetë që i nënshtrohet vullnetarisht sundimit të Krishtit si Mbreti i gjithçkaje.

Kalvin shkroi, “është sikur Pali të ketë thënë për dhjakët, se ata duhet të shërbejnë, ‘duke mbajtur doktrinën e pastër të religjionit tonë nga zemra me një ndrojë të sinqertë ndaj Perëndisë, si burra që janë instruktuar siç duhet në besim, injorantë në asgjë që është e domosdoshme për një të Krishterë të mirë për të ditur’” (Komentari në 1 Tim. 3:9).

Si konkluzion, mund të themi se janë katër parime kryesore dalin nga ky kriter i fundit i Palit që dhjakët: (i) Dhjakët, ashtu si edhe pleqtë apo peshkopët duhet të jenë të instruktuar mirë në çështjet e doktrinës dhe praktikës së reformuar. Dhjakët duhet ti njohin shkrimet mirë, si edhe vetë Stefani, dhe se duhet që të jetojnë në përputhje me Shkrimet në çdo sferë të jetës, me aftësinë për ti aplikuar ato siç duhet në çdo rast. (ii) Dhjakët duhet të jenë të Krishterë të vërtetë, të rilindur dhe me një bindje të vërtetuar ungjillore. (iii) Edhe pse dhjakët nuk e kanë për detyrë që të japin mësim si peshkopët, Krishti kërkon prej tyre që të jenë të aftë në doktrinën e tij. (iv) Është e rëndësishme që dhjakët të njohin mirë dhe ta besojnë doktrinën e Krishterë (Heb, 5:2-14), sepse shpesh herë dhjakët do ta gjejnë veten në situata ku do tu duhet që të japin këshilla dhe instruktime, ngushëllime e inkurajime njerëzve në nevojë, e madje edhe të ungjillëzojnë ata që ata ndihmojnë. Këshillimi biblik, ngushëllimi e inkurajimi është pjese e detyrës së dhjakut ndërsa ai i shërben popullit të Perëndisë. Këshillimi e inkurajimi duhet të jetë biblik. Si rrjedhim, dhjaku duhet të jetë i shëndetshëm në doktrinë dhe urtësi. Kjo vjen vetëm përmes studimit besnik të Shkrimeve dhe të doktrinës së Kishës.