Category: studime historike

Reformimi i Qeverisjes së Kishës

Reformimi Protestant Evropian nuk do të kishte mbijetuar pa reformimin e strukturave administruese të Kishës. E sulmuar nga jashtë nga hordhitë e papatit dhe të levave të tij politike, e gjendur po ashtu nën presionin e princave apo mbretërve në rajonet ku shtrihej si në Britani apo Gjermani apo edhe të senateve të qyteteve të pavarura ku ajo mund të ndodhej sikurse për shembull në Gjenevë, Cyrih apo Strasburg, lëvizja e reformuar nuk do të kishte rezistuar e ngadhënjyer pa reformuar sistemin qeverisës së saj. Po ashtu, ajo nuk do t’i kishte rezistuar as presioneve të copëzimit të ushtruara nga Reformimi Radikal apo atyre të ektremizmave të lëvizjeve të ndryshme të stilit anabaptist. Ndërsa reformimi i doktrinës së drejtësimit hapte dyert e qiellit, reformimi i adhurimit dhe i qeverisjes së Kishës siguronte që ato dyer të qëndronin të hapura edhe për gjeneratat që do të vinin, duke garantuar gjithashtu udhëtimin e perëndishëm dhe të qëndrueshëm të të drejtësuarve në udhën e shenjtërimit, ngulmimit dhe lavdërimit. Pa revolucionin eklesiologjik [fjala ekleziologji = doktrina e kishës, për pasojë eklesiologjik = një gjë të lidhur me doktrinën e kishës] të reformatorëve të gjeneratës së dytë, revolucioni soteriologjik [fjala soteriologji = doktrina e shpëtimit, për pasojë soteriologjik = një gjë të lidhur me doktrinën e shpëtimit] i reformatorëve të gjeneratës së parë si ai i Martin Luterit, do të zhbëhej shumë shpejt. Risitë e përvetësuara më pas prej Kishës së Romës, por edhe anarkia që pasoi ndër anabaptistët e asaj kohe janë prova të mjaftueshme të rreziqeve të mëdha që i kanoseshin një kishe të çorganizuar.

Dega e Kishës së Reformuar dhe e Kishës Presbiteriane si në kontinent ashtu edhe në ishujt Britanikë, synuan që mbi të gjitha të nderonin Krishtin si Koka e Kishës së Tij, madje si e vetmja Kokë e Kishës së Tij, dhe kjo solli atë që mund të titullohet si parimi rregullator i qeverisjes së kishës: Fjala e Krishtit shpalos qartë se si duhet të jetë struktura e kishës dhe, si rrjedhim, qeverisja e kishës duhet të bazohet në mësimin dhe praktikën apostolike.

Zhvillimet Reformuese në Strasburg

Martin Buceri e kishte si përparësi të dorës së parë reformimin e qeverisjes së kishës gjatë përpjekjeve të tij për të reformuar kishën në Strasburg. Gjatë hartimi të rregullores së kishës së qytetit, ideja e veçantë reformuese që ai zbuloi prej Dhiatës së Re, ishte rëndësia e rolit të plakut në drejtimin dhe në administrimin e disiplinës së kishës. Përveç kësaj, Buceri argumentoi se koncilët e kishës duhet t’i nënshtrohen Krishtit nëpërmjet sundimit që Ai ka themeluar në Fjalën e tij. Delegatët në koncilë të tillë, qofshin ato pleqësia lokale e kishës, sinodi apo asambleja kombëtare e kishës, këta delegatë duhet të zgjidhen me lutje dhe agjërim si dhe përmes një shqyrtimi të kujdesshëm, me qëllim që të shfaqen qartë dhuntitë e tyre frymërore. Pas zgjedhjes, shugurimit dhe dërgimit në këto mbledhje zyrtare, koncilët duhej t’i dëgjonin këta delegatë, se mos heshtnin zërin e Frymës që mund të fliste përmes tyre. (Kjo është një pikë që e meriton të merret në konsideratë sepse shpeshherë takimet zyrtare të pleqësive, presbiterëve apo sinodeve të kishave, janë nën tiraninë e minutazhit, ku jo vetëm që folësit kanë një kohë tepër të kufizuar për të folur, por edhe një çështjeje të caktuar i kushtohet një kohë e kufizuar për ta debatuar atë, përpara se sa të merret një vendim për të).

Në të njëjtën periudhë, edhe Gjoni Kalvini po arrinte Gjenevë, në mënyrë të pavarur, në shumë përfundime të ngjashme me ato të Martin Bucerit në Strasburg. Gjatë periudhës së parë baritore në atë Gjenevë, ai po përjetonte efektet e rendit të çrregullt të kishës në atë qytet. Çështja se kush kishte autoritet të zgjidhte, të disiplinonte, të pranonte besimtarët në Darkën e Zotit apo edhe të shkishëronte ngjalli një mosmarrëveshje të rëndë mes Kalvinit dhe qytetshtetit të Gjenevës. Si rrjedhim, në vitin 1538,Këshilli i Qytetit e dëboi atë dhe shumë pastorë të tjerë nga Gjeneva. Sipas gjykimit të Kalvinit, Këshilli i Qytetit ushtronte një kontroll të tepruar mbi disiplinën e kishës. Gjatë periudhës që kaloi në Strasburg, nga viti 1538 deri më 1541, roli i Bucerit, i cili ishte më i vjetër, më i qetë dhe më i pjekur në trajtimin e çështjeve, ishte tej mase formues për Kalvinin, për ta nxitur atë për reformimin e kishës. Teksa ishte në Strasburg, Kalvini u bë gjithashtu dëshmitar i shembullit negativ ndër kishat luteriane, në lidhje me faktin që shteti apo princi sundonte mbi kishat, edhe pse garantonte mbrojtje për to. Që nga ajo kohë, modeli që u zhvillua ndër kishat luteriane në Evropë ishte ai i nënshtrimit të strukturave të kishës ndaj autoriteteve civile. Edhe sot, kishat luteriane në Evropë janë kryesisht kisha shtetërore, ku rrogat u vijnë nga shteti, i cili gjithashtu ka mundësinë e ushtrimit të një ndikimi të plotë mbi jetën e kishës.

Është e rëndësishme të theksojmë se Bucer, Kalvini dhe reformatorë të tjerë nuk po sh piknin një sistem të ri qeverisje. Përkundrazi, reformimi i sistemit të qeverisjes ishte thjesht rizbulimi i parimeve biblike. Drejtimi, qeverisja dhe disiplinimi i kishës përmes ofiqit të plakut dhe të një sistemi asamblesh të shkallëzuara dhe përfaqësuese, nga pleqësia lokale e deri në një asamble kombëtare, nuk ishte një risi e zbuluar prej tyre, por një parim i shprehur qartë në Shkrimet e Shenjta dhe në veprat e etërve të kishës. Nën ndikimin e Bucerit, Kalvini u bind plotësisht se ofiqi i plakut dhe i institucioni i pleqësisë ishte një institucion i themeluar nga Krishti.

Reformimi kishtar në Gjenevën e Kalvinit

Kërkesa e Këshillit të Qytetit të Gjenevës në 1541 që Kalvini të rikthehej në atë qytet u prit me një mjaft ngurrim dhe kundërshti nga ana e këtij të fundit. Ai nuk dëshironte që të përfshihej përsëri në një jetë përplasjesh pa fund me drejtuesit e qytetit, ku ai, sipas fjalëve të tij, do të “vdiste një mijë herë në ditë”. Mirëpo, duke qenë i gatshëm që “ta sillte zemrën e vet si një flijim dhe një oferte për Zotin”, ai u kthye në atë qytet ku do të kalonte pjesën tjetër të jetës. Menjëherë ai filloi të vendosë rregull në kishë nëpërmjet një doracaku qeverisjeje të quajtur Ordinanca Kishtare, të cilat Këshilli i Qytetit shumë shpejt i miratoi në formë ligji dhe madje me shumë pak modifikime.

Një nga biografët e tij komenton se “nëse Institutet e Kalvinit ishin muskujt e Reform imit të drejtuar nga Kalvini, organizimi që ai i bëri kishës ishte shtylla kurrizore e tij”. Parathënia e Ordinancave Kishtare shpjegon se “qeverisja frymërore e demonstruar dhe themeluar prej Zotit tonë në Fjalën e tij duhet të organizohet në mënyrë cilësore, me qëllim që të ketë autoritet mbi ne dhe të zbatohet prej nesh”.

Një tipar kyç i Ordinancave Kishtare ishte juridiksioni i pavarur i gjykatave kishtare. Kalvini donte të mbronte të drejtën e kishës për të shkishëruar dhe për të administruar disiplinën kishtare në një mënyrë të pavarur dhe të pandikuar nga ndërhyrja e autoriteteve civile. Në parathënien e librit, Kalvini shkruan se, nga ana tjetër, edhe kisha nuk mund të uzurponte detyrat e shtetit duke ushtruar juridiksion civil. Prej këtej, civilizimi perëndimor merr parimin e ndarjes së kishës nga shteti dhe të shtetit nga kisha, një parim i padëgjuar më parë në Evropë, dhe tepër i vështirë për tu kuptuar e pranuar nga shumica e njerëzve të kohës. Nëse sot bota perëndimore e ruan këtë parim pa u menduar e sforcuar shumë për ta kuptuar e pranuar, në kohën e Reformimit Evropian, ky ishte një koncept po aq revolucionar e i çuditshëm për kohën sa edhe idetë e Kopernikut, sipas të cilave toka është e rrumbullakët dhe është pikërisht planeti ynë që vërtitet përreth diellit dhe jo e kundërta.

Kështu, në Gjenevën e Kalvinit u bë e qartë ndarja mes këtyre dy fuqive të shuguruara nga Perëndia: njërit i është dhënë shpata frymërore dhe tjetrit shpata e ligjit. Mirëpo, prapë se prapë, Kalvini do të përjetonte kundërshtimin e vazhdueshëm të shumë faktorëve ndaj këtij parimi në Gjenevë dhe do të duhej më shumë se një dekadë për ta kthyer këtë në praktikën e qëndrueshme të qytetit.

Duke ndjekur linjën e Bucerit, Kalvini përvijoi katër ofiqe në kishë: pastorë, mësues të teologjisë, pleq dhe dhjakë. Detyra e plakut kishte për qëllim “mbikëqyrjen e jetës së të gjithëve, për të paralajmëruar miqësisht ata që shiheshin në gabim apo mëkat, ose që jetonin një jetë të çrregullt, si dhe nëse ishte e nevojshme të urdhëronte ndreqje vëllazërore”.

Në zemër të eklesiologjisë së Kalvinit ishte pleqësia. Denominacionet e reformuara të traditës kontinentale evropiane e quajnë atë konsistori, pra, mbikëqyrësit, ndërsa denominacionet presbiteriane të traditës Britanike e quajnë atë sesion, pra, seance apo mbledhje. Pleqësia duhej të mblidhej çdo javë dhe duhej të përbëhej si nga pleqtë laikë ashtu edhe nga Grupi i Pastorëve të shuguruar. Kështu, duke hequr dorë nga sistemi klerikal apo çdo nocion i tij, Kalvini theksoi barazinë dhe pluralizmin e pleqve në ushtrimin e qeverisjes dhe të disiplinës kishtare. Sipas Kalvinit, punimet e stilit parlamentar në takimet e pleqësisë ishin veprat e Krishtit të gjallë, i cili vepronte përmes shërbëtorëve të tij që shërbenin vetëm në bazë të Fjalës së Perëndisë.

Përkundër imazhit të gabuar që është krijuar rreth Kalvinit si një tiran i zymtë, ai këmbëngul në shumë pasazhe të Ordinancave Kishtare që rregullat e parashtruar në të duhet të zbatohen me dhembshuri dhe durim. Për shembull, në trajtimin e gabimeve pastorale, kisha duhet të dallojë midis “krimeve të patolerueshme” dhe “gabimeve të cilat mund të përballohen duke ofruar këshillime të drejtpërdrejta vëllazërore”. Po kështu, në mbyllje të saj, Ordinancat theksojnë në lidhje me të tëra rregullat që ato përmbajnë: “E gjithë kjo duhet të bëhet me një përmbajtje të tillë që të mos ketë ashpërsi dhe që askush të mos lëndohet, sepse ndreqjet janë ilaçe për kthimin e mëkatarëve te Zoti ynë ”.

Përpjekjet e Kalvinit për reformimin e eklesiologjisë, nga ana tjetër, do të shërbenin për zgjerimin dhe përsosjen e veprës së tij madhështore, Institutet e Mësimit të Krishterë. Referencat për ofiqin e plakut, të cilat mungonin në botimin e parë të vitit 1536, u shfaqën së pari në botimin e vitit 1541 (pas përvojës së tij në Strasburg) dhe u zgjeruan edhe më tej në botimin e vitit 1559. Në botimin e fundit të librit, në vëllimin e katërt, kapitulli “Mjetet e Jashtme me anë të të cilave Perëndia na fton dhe na mban në shoqërinë e Krishtit”, lexojmë një shtjellim të gjatë mbi kishën dhe qeverisjen biblike të saj. Kaq e domosdoshme ishte për Kalvinin qeverisja biblike përmes pleqësisë dhe asambleve të shkallëzuara kishtare, sa që Kalvini shkruan në mënyrë profetike: “Kushdo që e zhvlerëson atë si jo të domosdoshme, po përpiqet në fakt për zhbërjen, ose për rënien dhe shkatërrimin e kishës” (4.3.3).

Sistemi kishtar gjenevas do të përqafohej më vonë nga të gjitha ato kisha që e dëshironin me të vërtetë reformimin e plotë të kishës. Kisha Skoceze e zbatoi praktikën e Gjenevës në Librin e Dytë të Disiplinës (1578), duke bërë të vetën një strukturë presbiteriane të asambleve / gjykatave të shkallëzuara, që nga sesionet lokale në presbiterin që është kisha rajonale, deri tek sinodet / asambletë për nivel provincial dhe kombëtar. Ky sistem eliminoi dhe zëvendësoi peshkopët dhe superintendentët e sistemit Episkopal të Kishës Katolike dhe Anglikane. Fuqia dhe fleksibiliteti i një eklesiologjie të tillë është një prej arsyeve kryesore të përhapjes së mrekullueshme të kalvinizmit përtej Evropës, në Amerikë, Azi dhe Afrikë. Këto kisha përgjithësisht mbilleshin, rriteshin dhe përhapeshin pa mbështetjen e princave siç ishte rasti i kishës luteriane ndër kolonitë kontinentale, madje mbijetonin dhe ngadhënjenin në fusha tepër armiqësore misioni.

Kaosi kishtar bashkëkohor

Nga fundi i mandatit të tij në Gjenevë si pasardhësi i Gjon Kalvinit, Teodor Beza komentoi në një predikim se sistemi qeverisësh i kishës është një shënjestër e parapëlqyer për sulmet e Satanit, sepse është më lehtë ta përmbysësh atë sesa doktrinën e saj. Paralajmërimet e Bezës përshkruajnë sot situatën ku gjenden shumica e kishave ungjillore nëpër botë. Parimi rregullator i qeverisjes së kishës nuk njihet sot, madje mund të themi se gjen zbatim vetëm në një pakicë kishash të Krishterimit ungjillor, i cili dominohet nga kisha të çrregullta, shumë prej të cilëve vuajnë kaq shumë nga sëmundja e informalitetit dhe e kundërshtimit të pasjes së kontureve të dukshme të organizimit, sa që nuk kanë as drejtues, as anëtarësi dhe as një eklesiologji formale.

Kishat ungjillore sot janë në shumicën e rasteve të paafta për të zgjidhur konfliktet në kishë, dhe në rastet me ekstreme “zgjidhja” pritet që të vijë nga duart e pastorëve “tiranë”. Kalvini do ta komentonte kaosin që ekziston sot në “ungjillorucizëm”, ndoshta me të njëjtin koment që ai dha për sistemin kishtar të Kishës Katolike, në një përgjigje që i dha Kardinalit Sadoleto: “Madje edhe ndër piratë e grabitës duket se ka më shumë drejtësi dhe qeverisje të rregullt, se sa në tërë sistemin tuaj qeverisës”. Shumë pastorë ungjillorë të kishave të pavarura të qeverisura nga ata vetë apo nga një sistem joefikas dhjakësh, tallen shpesh herë më sistemin e reformuar apo Presbiterian të qeverisjes së kishës si tepër i ngrirë, apo tepër i ngadalshëm. Dihet që precizoni i eklesiologjisë së reformuar ka bërë që ungjillorët të tallen me ta si the frozen chosen, të paracaktuarit e ngrirë. Mirëpo, shqetësimi ynë për një rend biblik të administrimit të kishës nuk është një institucionalizëm që i kundërvihet punës së Frymës, por dhurata e Frymës dhe mjeti i hirit përmes së cilës Fryma vepron. Fryma e zellit është edhe Fryma e rregullit. Tradita e Reformuar kishtare ka kuptuar prej kohësh se sistemi biblik i qeverisjes së kishës është mjeti thelbësor, me anë të të cilit Perëndia, siç shkruan Kalvini, “na fton” dhe “na mban”. Ai është mjeti përmes së cilit ne shprehim nënshtrimin tonë ndaj Zotit dhe Kreut së kishës dhe njëri-tjetrit.

Identiteti i Humbur Historik dhe Teologjik i Kishes Ungjillore

Gjatë historisë fjalët ndryshojnë. Disa bëhen arkaike, disa fjalëve të tjera u ndryshon kuptimi, ndërsa disa të tjera duket sikur e humbasin kuptimin që kanë pasur. Kjo e fundit duket se ka ndodhur në kohën tonë me termin “ungjillor”. “Në të kaluarën kjo fjalë shërbente si një lidhje uniteti midis të krishterëve që vinin nga një larmi e madhe traditash të krishtera. Kisha ungjillore historike ishte pohuese apo shpallëse e besimit. Në të përfshiheshin të vërtetat thelbësore të krishterimit, që ishin përcaktuar nga sinodet e shquara ekumenike të kishës. Ungjillorët kishin një trashëgimi të përbashkët me “solat” e Reformacionit protestant të shekullit të gjashtëmbëdhjetë, si origjina e tyre e përbashkët historike.

Sot, drita e Reformacionit është zbehur jashtë mase. Si pasojë, fjala “ungjillore” është bërë aq gjithëpërfshirëse sa e ka humbur kuptimin. Ne rrezikojmë që të humbim unitetin dhe identitetin që është arritur për shekuj të tërë. Për shkak të kësaj krize dhe për shkak të dashurisë sonë për Krishtin, ungjillin e kishën e tij, ne përpiqemi që të rishpallim përkushtimin tonë ndaj të vërtetave kryesore të Reformacionit dhe të kishës ungjillore historike. Këto të vërteta i pohojmë jo për shkak të rolit të tyre në traditat tona, por sepse besojmë se janë qendrore ndaj Biblës.” (Deklarata e Kembrixhit)

Qëllimi është që të marrim mbi veten tonë një thirrje e trefishtë: 1) të pendohemi nga konformizmi me botën; 2) të rifitojmë doktrinat madhështore të Biblës siç bënë Reformatorët pesëqind vite më parë; dhe 3) të jetojmë një jetë të transformuar në çdo sferë të saj nga të vërtetat thelbësore të Ungjillit.

Sola Scriptura: Themeli Ynë i Vetëm

Në kohën e Reformacionit, sola Scriptura deklaronte se Bibla ishte vetmi autoritet final për të Krishterët në të gjitha çështjet e besimit dhe të jetës. Ky ishte themeli i vetëm mbi të cilën ndiheshin të tëra doktrinat e tjera ungjillore, dha prandaj është quajtur principi zyrtar (fomal principle) – një term identifikon burimin autoritar të teologjisë së Kishës.

Në kontekstin e tyre historik, nga njëra anë, Reformatorët përballeshin me Kishën Kalotike që besonte se doktrina e saj, deklaratat e koncilëve dhe të Papëve, dhe tradita e shkrimet e etërve të Kishës ishin standardi absolut dhe final. Roma besonte se Bibla ishte një libër autoritar, i frymëzuar dhe i pagabueshëm. Por nga ana tjetër besonte që Bibla kishte nevojë për një interpretues të pagabueshëm që të fliste në mënyrë autoritare dhe përfundimtare mbi të gjitha çështjet e besimit dhe jetës. Për Romën, Bibla nuk është e mjaftueshme dhe as autoriteti final.

Nga ana tjetër Reformatorët përballeshin me Anabaptistët apo grupime të tjera të fragmentarizuar nga trupi i Kishës Katolike, që jo vetëm refuzonin çdo lloj tradite a deklarate të Kishës si autoritetin final, por që refuzonin edhe madje nevojën e vetë Biblës sepse Fryma e shenjtë u fliste atyre ose të paktën drejtuesve të tyre direkt. Në vend të një Pape, Anabaptistët prodhuan një numër ende në rritje të mesazherësh “të pagabueshëm” gjë dëgjonin direkt zërin e Perëndisë.

Sot ne përballemi më sfida të ngjashme brenda Kishës Ungjillore. Kisha beson se vërtetë Bibla është e frymëzuar nga Perëndia, se është pa gabime dhe e pa-gabimtë. Por Kisha sot nuk beson se Bibla është e mjaftueshme “për mësim, bindje, ndreqje dhe për edukim me drejtësi, që njeriu i Perëndisë të jetë i përkryer, tërësisht i pajisur për çdo vepër të mirë” (2 Tim. 3:16-17). Pavarësisht se ungjillorët nuk e thotë të me fjalë, ata e deklarojmë me vepra momentin kur ndjejmë nevojën për të suplemnetuar apo ndihmuar Biblën me mënyrat njerëzore: teknika sociologjike për të bërë ungjillëzim; psikiatrinë për të ndihmuar rritjen në dishepullizim; shenja dhe mrekullitë ekstra-biblike për inkurajim dhe për të “zbuluar” vullnetin e Perëndisë në jetën tonë; mjetet politike për të arritur progres apo reformim social. Pavarësisht deklaratave, Ungjillorizmi sot efektivisht mohon plot-mjaftueshmërinë e Fjalës së Perëndisë sepse mendon që ajo është e pamjaftueshme për të përmbushur dhe adresuar detyrat që na shtrohen nga Perëndia sot.

Plot-mjaftueshmëria e Fjalës është mesazhi i të paktën tre pasazheve në Bibël. Psalmi 19 krahason fjalën e shkruar të Perëndisë, zbulesës e veçantë me zbulesën e përgjithshme në Perëndisë në natyre dhe kozmos. Mateu 4 tregon se si Jezusi përdori Biblën për të fituar mbi tundimet, për të gjetur vullnetin e Perëndisë në jetën e tij apo me fjalë të tjera për të adresuar çështjet e tij personale ekzistenciale. 2 Timoteut e është këshilla e Apostullit Pal drejtuar një Pastori të ri, Timoteut për mënyrën se si ai duhet të përballojë kohërat e vështira që po i afroheshin atij dhe Kishës. Fjala është e mjaftueshme për ungjillizim. E vetmja mënyrë se si Fryma e Shenjtë vepron për të rilindur njeriun e vdekur në mëkat është përmes Biblës. Pjetri tha, “jeni ringjizur jo nga një farë që prishet, por që nuk prishet, me anë të fjalës së Perëndisë së gjallë dhe që mbetet përjetë.” Fjala është plotësisht e mjaftueshme për shenjtërim pa nevojën e një përjetimi të veçantë, të një “bekimi të dytë” apo të një pagëzimi të dytë të Frymës, apo diçka tjëter. Pali thotë, “konsideroheni veten të vdekur për mëkatin, por të gjallë për Perëndinë, në Jezu Krishtin, Zotin tonë,” (Rom. 6:11). Pra, njih Biblën dhe mësimin e saj se se çfarë Perëndia ka bërë për në shpëtimin tonë, zhvish njeriun e vjetër, vish njeriun e ri, dhe në këtë proces Perëndia ka vepruar përmes Fjalës për shenjtërimin tënde. Të tëra këto pasazhe theksojnë që vetëm Fjala e Perëndisë është e mjaftueshme për këto sfida.

Solus Christus: I Vetmi Ndërmjetës

Shfajësimi vetëm për shkak të veprës së përfunduar të Krishtit kupton që Jezusi ka bërë tërësisht dhe plotësisht gjithçka që është e nevojshme për shpëtimin tonë. Kështu asnjë meritë e njeriut këtu në tokë apo në purgatorin që nuk ekziston, asnjë meritë e shenjtorëve në tokë apo në qiell nuk i shton dhe as nuk e përmirëson veprën e Krishtit. Në fakt çdo lloj përpjekjeje për ti shtuar veprës së Krishtin veprën e njeriut përfundon në një perversion të ungjillit dhe si rrjedhim nuk fare ungjill (Gal. 1:6-9). Të besosh dhe të predikosh Solus Christus do të thotë të proklamosh Krishtin si i vetmi Profet, Prift dhe Mbret i mjaftueshëm për të Krishterin. Ne nuk kemi nevojë për profetë të tjerë për të na dhënë zbulesa nga Perëndia. Ne nuk kemi nevojë për priftërinj të tjerë për të na ndërmjetësuar shpëtimin dhe bekimet e Perëndisë. Ne nuk kemi nevojë për mbretër të tjerë për të kontrolluar apo legjisluar mendimin dhe jetën e besimtarëve. Jezusi është gjithçka ndaj nesh dhe për ne siç na ofrohet lirshëm në ungjill.

Në Mesjetë, prifti besohej se kishte një marrëdhënie të veçantë me Perëndinë dhe si rrjedhim i ndërmjetësonte bekimet e tij njeriut. Mendimtarët e Rilindjes si Petrarka bënin thirrje, si John Lenon në shekullin e kaluar për një unifikim të religjioneve ku dashuria ishte gjithçka që do të ishte e nevojshme. Shumë prej mendimtarëve të tjerë të Rilindjes besonin se zbulesa e Perëndisë në krijesë ishte e mjaftueshme për shpëtimin e njeriut, dhe si rrjedhim Krishti nuk kishte pse të ishte e vetmja rrugë për tek Ati. Njeriu mund ta gjejë vetë perëndinë duke studiuar natyrën dhe vetveten dhe ketë ai e ka bërë përmes të gjitha religjioneve të ndryshme si rrugë për tek Perëndia.

Reformacioni ishte një sulm frontal i besimit të njeriut në njerëzimin dhe një mbrojtje e idesë se vetëm Perëndia na e zbulon veten e Tij dhe vetëm ai na shpëton ne. Dhe se vetëm Biri na e ka bërë të njohur Atin. Jezusi tha, “Çdo gjë më është dhënë në dorë nga Ati im, dhe asnjëri nuk e njeh Birin, përveç Atit; dhe asnjëri nuk e njeh Atin, përveç Birit dhe atij të cilit Biri don t’ia zbulojë” (Mateu 11:27). Ky theks i Shkrimit ishte arsyeja e thirrjes Solus Christus: Vetëm Krishti.”

Sot ungjillorët po përjetojnë një erozion të besimit të fokusuar vetëm në Krishtin. Deklarata e Kembrixhit deklaron, “Me sekularizimin e besimit ungjillor, interesat e tij përzihen me ato të kulturës. Si pasojë kemi humbjen e vlerave absolute, individualizmin tolerant dhe zëvendësimin e shenjtërisë me tërësinë, të pendimit me restaurimin, të vërtetën me intuitën, besimin me ndjenjat, providencën me shanset dhe shpresën e qëndrueshme me kënaqësinë e çastit. Krishti e kryqi i tij nuk janë më qendra e vizionit tonë.” Predikimi i Kryqit si zemra dhe esenca e Krishterimit, si fuqia e Perëndisë për këdo që beson, si fuqia e Perëndisë madje edhe për shenjtërimin tonë Sot Ungjillorizmi rrezikon të harrojë Krishtin dhe kryqin e tij për shkak të preokupimit idhujtar me vetveten. Shumica e ungjillorëve besojnë se njeriu është në themel i mirë e i lindur i tillë dhe se ungjilli ka të bëjë kryesisht me Perëndinë që na ndihmon ne që të ndihmojmë vetveten. Kisha duhet të Kthehet tek Teologjia e Kryqit, siç e shprehu Luteri, pasi ai që kupton Kryqin, ka kuptuar Biblën, ka kuptuar Jezus Krishtin dhe ungjilli nuk predikohet “nëse nuk shpallet vepra zëvendësuese e Krishtit dhe nuk kërkohet besimi në Personin e veprën e Krishtit.”

Sola Gratia: E Vetmja Metodë

Ungjillorët, ashtu si edhe katolikët si në Mesjetë edhe sot nuk e mohojnë hirin e Perëndisë si të domosdoshëm për shpëtimin e njeriut. Ungjillorët nuk duan të jenë heretikë. Problemi është se edhe pse teorikisht e pranojmë, praktikisht e mohomë përmes neglizhimit. Kur Reformatorët thirrën Sola Gratia-Vetëm Hiri, ata po deklaronin se njeriu nuk mund të manipulojë Perëndinë për shpëtimin e vet; se Perëndia nuk i ka ndonjë borxh njeriut për shkak të ndonjë gjëje që njeriu bën, dhe i vetmi borxh që i ka njeriut është dënimi; dhe se kur Perëndia e shpëton njeriun e bën këtë vetëm për shkak të dashurisë së tij të përjetshme dhe të pavarur nga diçka jashtë Perëndisë, dhe se Perëndia shpëton vetëm për shkak të kënaqësisë së tij.

Sot Ungjillorëve besojnë se Bibla thotë se janë të vdekur në mëkat. Por kur i teston më thellë dhe më rëndë zbulon se në të vërtetë besojnë se janë vetëm një çikë të vdekur-jo tamam. Se në këtë interpretim të tyre të të qenit vetëm pak të vdekur në mëkatet e tyre, ata janë mjaftueshmërisht të gjallë sa për të zgjedhur Perëndinë të parët, sa për të marrë vendimin e zgjuar për marrë Jezusin në zemër përmes një lutjeje të vetme; që edhe pse Perëndia të shpëton prej hirit, njeriu bashkëpunon me hirin e Perëndisë për të bërë pjesën tonë në shpëtimin e vetvetes. Katolikët kanë doktrinën e Marisë si Bashkëçlironjëse e njerëzimit. Ungjillorët kanë doktrinën e humanizmit ku njeriu është bashkë-shpëtimtar me hirin e Perëndisë. Kjo është arsyeja përse ungjillorët nuk besojnë dhe as nuk kuptojnë doktrinën e mrekullueshme të zgjedhjes sovrane të njeriut nga Perëndia. Kjo është një doktrinë që nuk i duket e drejtë njeriut. Kur besohet “doktrina e drejtësisë dhe barazisë,” domosdoshmërisht pranohet një standard drejtësie përmes së cilës Perëndia duhet ti shpëtojë detyrimisht të gjithë ose të paktën tu japë të gjithëve të njëjtin shans për të shpëtuar vetveten. Ky nuk është hir!

Sot Kisha ungjillore është një kishë Pelagianiste apo të paktën gjysëm-pelagianiste. Pelagianizmi është një herezi që vjen nga shekulli i IV-rt që mohon mëkatin fillestar të Adamit, dhe nevojën absolute për hirin e Perëndisë. Ajo mëson se njeriu mund ti afrohet për shpëtim Perëndisë vete, apo maksimumi, me pak ndihmë nga Perëndia. Ashtu si edhe Kisha Katolike e ajo Ortodokse, Ungjillorët besojnë se Perëndia u jep atyre hirin e tij, dhe se njeriu duke e përdurur siç duhet vjen në shpëtim; se njeërëzimi nuk është i vdekur në mëkat dhe se mëkati dhe vdekja e Adamit nuk i transmetohet pasardhësve të tij dhe që ai është vetem një shembull i keq. Se Krishti është shembulli absolut i dashurisë dhe i shenjtërisë. Sot predikimi fokusohet në nevojën dhe teknikat e të ndjekurit të Krishtit e shembullit të tij dhe jo në personin dhe veprën e tij.

Deklarata e Kembrixhit thotë, “Ne riafirmojmë se në shpëtim, çlirohemi nga zemërimi i Perëndisë vetëm ne anë të hirit të tij. Vetëm vepra e mbinatyrshme e Frymës së Shenjtë na sjell te Krishti, duke na çliruar nga skllavëria jonë ndaj mëkatit dhe duke na ngjallur nga vdekja shpirtërore në jetë shpirtërore. Ne e mohojmë që shpëtimi është në një farë mënyre vepër e njeriut. Metodat, teknikat ose strategjitë njerëzore në vetvete nuk mund ta përmbushin këtë shndërrim. Besimi nuk prodhohet nga natyra jonë njerëzore e parilindur.”

Sola Fide: I Vetmi Instrument

Sola Fide ishte thirrja biblike e Reformatorëve që deklaronin se “Shfajësimi është vetëm me anë të hirit, vetëm nëpërmjet besimit vetëm dhe vetëm përmes Krishtit. Ky është artikulli me anë të të cilit qëndron apo bie një kishë.” Besimi është i vetmi instrument për shfajësimin tonë. Sot ky artikull shpërfillet, shtrembërohet apo edhe mohohet ndonjëherë nga drejtues, studiues e pastorë që shpallin se janë ungjillorë. Modernizmi ndezi zjarrin e pakënaqësisë me ungjillin Biblik dhe sot dikton natyrën e shërbesës dhe përmbajtjen e mesazhit. Tundimi i predikuesit të ungjillit sot është që të ndjehet i vetëm në podium përpara turmave që po u predikon. Dhe si rrjedhim kthehet tek marketingu, tek teknikat e oratorisë, tek informacioni sociologjik apo psikologjik, tek manipulimet emocionale përmes muzikës, kultit të personalitetit, dritave të skenës, dramave apo pantonimave në shërbesë apo ungjillizim, etj. “Si pasojë, bindjet teologjike janë të ndara shpesh nga shërbesa. Prirja e marketingut në shumë kisha e shpie këtë edhe më tutje, duke e fshirë dallimin midis Fjalës biblike dhe botës, duke i hequr kryqit të Krishtit skandalin e vet dhe duke e redaktuar besimin e krishterë në parime e metoda që mund tu sjellin sukses korporatave shekullare.” (Deklarata e Kembrixhit)

Çfarë duhet të bëjmë që të përfitoj ato që Krishti i vetëm ka siguruar në Kryq? Vepra të mira? vepra fetare? Vepra sociale? Jo! Çfarë ne duhet të bëjmë është që të besojmë. Pali thotë “ndërsa atij që nuk vepron, por beson në atë që shfajëson të paudhin, besimi i tij i numërohet për drejtësi” (Rom. 4:5). Ne shpëtohemi vetëm përmes besimit. Vetëm përmes besimit ne marrim Fjalën e Krishtit, shfajësimin nga Perëndia At, faljen e mëkateve, biresimin si femijë të Perëndisë dhe sigurinë e jetës së Përjetëshme.

Prandaj dhe ne “riafirmojmë se shfajësimi është vetëm me anë të hirit për shkak të Krishtit vetëm. Në shfajësim, drejtësia e Krishtit na numërohet si e vetmja përmbushje e drejtësisë së përkryer të Perëndisë. Ne e mohojmë se shfajësimi varet nga ndonjë meritë që gjendet tek ne ose në bazë të injektimit të drejtësisë së Krishtit në ne dhe mohojmë që një institucion që pretendon se është një kishë e vërtetë, por që e mohon apo e dënon sola fiden, të pranohet apo njihet si një kishë legjitime.” (Deklarata e Kembrixhit)

Soli Deo Gloria: E Vetmja Ambicie

Bota është e mbushur me njerëz ambiciozë. Por Pali thotë se “e kam bërë ambicien time që të predikoj aty ku Krishti nuk është predikuar,” (Rom. 15:20). Sepse Perëndia ka folur kaq qartë dh ka shpëtuar në mënyrë kaq sovrane dhë përfundimtare, besimtari është I lirë që të adhurojë, shërbejë, dhe të lavdërojë Perëndinë përgjithmonë. Pyetje-përgjigja e parë Katekizmit të Shkurtër të Uestminsterit, thotë: “Cili është synimi përfundimtar i njeriut? Synimi përfundimtar i njeriut është të lavdërojë Perëndinë dhe të gjejë kënaqësinë në Të.”

Reformatorët ishin njerëzit më të përulur, më të druajtuar përpara Perëndisë, dhe më ekzaltues të Emrit të Tij. Thirrja e Psalmistit “Jo neve, o Zot, jo neve, por emrit tënd jepi lavdi, për mirësinë tënde dhe për besnikërinë tënde” (Psa. 115:1) mund të thuhet se ishte motoja kryesore e Reformacionit. Soli Deo Gloria-E Gjithë Lavdia Vetëm Perëndisë ishte motoja e motove për ta teksa synonin që në gjithçka të nderohej Perëndia. Madje John Calvin instruktoi kishën në Gjenevë që ta varrosnin në një arkivol të thjeshtë dhe në varr pa gur zbukurimi e pa emër. Edhe sot e kësaj ditë varri i tij mbetëet i panjohur. Pse? Sepse ai e dinte mire se zemra e njeriut ishte fabrike idhujsh, siç shkruan tek komentari i tij mbi Psalmet, dhe sepse e njihte mire tendencë njerëzore drejt idhujtarizimit të njeriut, supersticionit dhe kultit të individit. Ai nuk dontë që asnjë ti shkëpuste sytë nga lavdërimi i Perëndisë për shkak të tij edhe pas vdekjes së tij.

Cila është ambicja e lëvizjes ungjillore sot? Pamvarësisht se çfarë deklarohet, zënkat për kryesinë e VUSH-it. konkurenca dhe shikimi vërngër ndërmjet Kishave, festivale adhurimi e tekste këngësh në të cilat flitet më shumë për njeriun dhe se çfarë dëshiron apo duhet të bëjë ai gjatë këngës, dhe kjo e përsëritur nëpër refrene deri në ekses, konfliktet ndërmjet pastorëve, pleqëve apo edhe besimtarëve me njëri-tjetrin, dëshmojnë se lavdia e njëriut dhe jo ajo eksluzive e Perëndisë është motoja dhe ambicja jonë.

“Sa herë që autoriteti biblik në kishë humbet, Krishti zhvendoset nga vendi që i takon, ungjilli shtrembërohet, besimi deformohet, kjo ndodh gjithnjë vetëm për një arsye: se interesat tona kanë zënë vendin e atyre të Perëndisë dhe ne bëjmë shërbesën e tij sipas vullnetit tonë. Humbja e përparësisë së Perëndisë në jetën e kishës në kohën e sotme është diçka e zakonshme dhe e mjerueshme. Pikërisht kjo humbje na lejon që ta shndërrojmë adhurimin tonë në dëfrim, predikimin e ungjillit në marketing, të besuarit në teknikë, të qenit të mirë në të ndjerët mirë për veten dhe besnikërinë në të qenit të suksesshëm. Si pasojë, Perëndia, Krishti dhe Bibla kanë një domethënie mjaft të vogël për ne” (Deklarata e Kembrixhit) dhe nuk janë më relevante në jetën tonë.

Ambicia jonë nuk është lavdia e kishës dhe aq më pak e emrave tanë. Doktrina jonë është për lavdi të Perëndisë. Ungjillizimi ynë është për lavdi të Perëndisë. Dishepullizimi, dhënia, shërbesat, dhjakonata, çdo gjë është për lavdinë dhe vetëm për lavdinë e Perëndisë. “Pra, nëse hani, nëse pini, nëse bëni ndonjë gjë tjetër, të gjitha t’i bëni për lavdinë e Perëndisë” (1 Kor. 10:31). Kjo është motoja dhe ambicia jonë. Ne ekzistojmë jo më për veten tonë. Krishti “ka vdekur për të gjithë, me qëllim që ata të cilët jetojnë, të mos jetojnë që sot e tutje për veten e tyre, po për atë që vdiq dhe u ringjall për ta,” (2 Kor. 5:15)

Ungjillorët sot kanë përqafuar urtësinë e botës, teologjinë e botës, programin e botës, dhe metodën e botës. Rezultati është një kishë ungjillore që ka humbur fuqinë dhe realitetin e ungjillit. A mund ta rifitojmë kisha fuqinë e humbur? Po! Por vetëm nëse mbajmë ungjillin e plotë të Reformacionit, duke mos bërë kompromis me botën dhe kulturën e saj. Si mund të realizohet? Përmes ripërtëritjes së mendjes (Rom. 12:2) përmes studimit të Fjalës së Perëndisë…të fuqizuar nga Fryma e Shenjtë me qëllim që të fillojmë të marrim nga ai shkëlqimi i lavdishëm i Zotit Jezus Krisht, duke u bërë gjithnjë e më shumë si ai. Vëllezër, nga historia dimë se ndonjëherë duhen njëmijë zemra që thërrasin si një zë i vetëm. Por ka raste si ky i yni, kur një zë i vetëm duhet të kumbojë sa për njëmijë. Prandaj, le të përmbushim thirrjen tonë dhe të gjithë ata që thonë se e njohin Perëndinë të tregojnë se në fakt e njohin atë ashtu sic Ai është-për lavdinë e Tij dhe për bekimin e të gjithëve.